Είκοσι ένα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την αεροπορική τραγωδία της Helios Airways, που σημάδεψε για πάντα την Κύπρο και συγκλόνισε την Ελλάδα. Στις 14 Αυγούστου 2005, η πτήση από τη Λάρνακα με προορισμό την Πράγα, μέσω του Ελευθέριος Βενιζέλος της Αθήνας, κατέληξε στην ορεινή περιοχή του Γραμματικού, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους και οι 121 άνθρωποι που επέβαιναν στο αεροσκάφος.
Το Boeing 737-300 της Helios Airways είχε απογειωθεί το πρωί από τη Λάρνακα. Στις 10:15 εισήλθε στον ελληνικό εναέριο χώρο, χωρίς όμως να υπάρξει επικοινωνία με τον Πύργο Ελέγχου.
Η συγκλονιστική καταγραφή από τον πύργο ελέγχου
Συγκλονιστικές είναι οι συνομιλίες που είχαν καταγραφεί μεταξύ του Πύργου Ελέγχου στο Ελευθέριος Βενιζέλος και το ενός πιλότου από το ζεύγος των F-16 που σηκώθηκε για να αναχαιτίσει το ακυβέρνητο αεροσκάφος.
Το ανθρώπινο λάθος
Το αεροσκάφος Boeing 737, το οποίο εκτελούσε το δρομολόγιο Λάρνακα – Αθήνα – Πράγα, έμεινε στην ιστορία ως «πτήση-φάντασμα» (ghost flight).
Κατά τη διάρκεια συντήρησης στο έδαφος, ο διακόπτης συμπίεσης της καμπίνας γύρισε στο «χειροκίνητο» (manual).
Οι πιλότοι δεν το αντιλήφθηκαν κατά τους ελέγχους, με αποτέλεσμα ο διακόπτης να μην επιστρέψει στο «αυτόματο» (auto).
Καθώς το αεροπλάνο ανέβαινε σε ύψος, ο αέρας μέσα στην καμπίνα γινόταν όλο και πιο αραιός. Οι πιλότοι μπέρδεψαν την ηχητική προειδοποίηση της αποσυμπίεσης με προειδοποίηση λανθασμένης διαμόρφωσης απογείωσης και το κακό δεν άργησε να γίνει.
Λόγω της έλλειψης οξυγόνου, το πλήρωμα και οι επιβάτες εμφάνισαν συμπτώματα υποξίας (ζάλη, σύγχυση, υπνηλία) και μέσα σε λίγα λεπτά λιποθύμησαν. Οι μάσκες οξυγόνου έπεσαν αυτόματα στην καμπίνα, όμως το οξυγόνο τους διαρκεί μόνο για περίπου 12 λεπτά.
Μετά τη λιποθυμία των πιλότων, το αεροσκάφος συνέχισε να πετάει κανονικά με τον αυτόματο πιλότο. Μπήκε στον εναέριο χώρο της Αθήνας και άρχισε να κάνει κύκλους πάνω από την Κέα.
Δύο ελληνικά μαχητικά F-16 απογειώθηκαν για να ελέγξουν το αεροπλάνο. Οι χειριστές τους πλησίασαν και είδαν έντρομοι από τα παράθυρα τους επιβάτες ακίνητους με τις μάσκες πεσμένες και τον συγκυβερνήτη αναίσθητο πάνω στα χειριστήρια.
Ο ήρωας που δεν τα κατάφερε
Ο 25χρονος αεροσυνοδός Ανδρέας Προδρόμου, χρησιμοποιώντας φορητές φιάλες οξυγόνου, κατάφερε να μείνει ξύπνιος και να μπει στο πιλοτήριο. Είχε πτυχίο πιλότου και προσπάθησε απεγνωσμένα να σώσει το αεροσκάφος, αλλά ήταν πλέον αργά, καθώς τα καύσιμα είχαν εξαντληθεί…
Η ιατροδικαστική εξέταση έδειξε ότι όλοι οι επιβάτες ήταν ζωντανοί (είχαν καρδιακό παλμό) μέχρι τη στιγμή της πρόσκρουσης, αλλά βρίσκονταν σε βαθύ, μη αναστρέψιμο κώμα λόγω της υποξίας.
Είχαν χάσει όλοι τις αισθήσεις τους
Λίγο αργότερα, δύο F-16 απογειώθηκαν από τη Νέα Αγχίαλο. Τα μαχητικά προσέγγισαν το αεροσκάφος στις 11:18 και οι χειριστές διαπίστωσαν ότι ο συγκυβερνήτης ήταν αναίσθητος, ο κυβερνήτης δεν βρισκόταν στη θέση του, ενώ στο αεροσκάφος είχαν ενεργοποιηθεί οι μάσκες οξυγόνου.
Όπως προέκυψε από την έρευνα, το αεροπλάνο συνέχιζε την πορεία του με αυτόματο πιλότο, ενώ σχεδόν όλοι οι επιβαίνοντες είχαν χάσει τις αισθήσεις τους. Ο αεροσυνοδός Ανδρέας Προδρόμου φέρεται να προσπάθησε να αναλάβει τον έλεγχο του αεροσκάφους.
Στις 12:05, το αεροσκάφος συνετρίβη στην περιοχή του Γραμματικού. Συνολικά έχασαν τη ζωή τους 115 επιβάτες και τα έξι μέλη του πληρώματος. Ανάμεσα στα θύματα βρίσκονταν 22 παιδιά, ενώ 103 από τους νεκρούς ήταν κυπριακής καταγωγής και 12 ήταν Έλληνες υπήκοοι.
Η τραγωδία βύθισε στο πένθος ολόκληρες οικογένειες, ενώ πολλά παιδιά έχασαν τους γονείς τους.
Το μνημόσυνο στην Κύπρο
Στις 9 Αυγούστου τελέστηκε στον Μητροπολιτικό Ναό Αγίου Γεωργίου στο Παραλίμνι το ετήσιο μνημόσυνο για τα θύματα της τραγωδίας, καθώς από την περιοχή κατάγονταν αρκετοί από τους ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους.
Στον επιμνημόσυνο λόγο της, η υπουργός Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων Ευανθία Τσολάκη υπογράμμισε ότι η παρουσία της Πολιτείας αποτελεί χρέος απέναντι στις οικογένειες των θυμάτων. Όπως ανέφερε, ο πόνος τους παραμένει ζωντανός και αποτελεί κομμάτι της συλλογικής μνήμης της Κύπρου.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη δύναμη και την αξιοπρέπεια των οικογενειών, οι οποίες, 21 χρόνια μετά, συνεχίζουν να ζουν με το βάρος της απώλειας.
Η υπουργός κατέθεσε στεφάνι εκ μέρους του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκου Χριστοδουλίδη. Ακολούθησαν επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων στο Δημοτικό Κοιμητήριο Παραλιμνίου.
Η δικαστική εξέλιξη
Η υπόθεση απασχόλησε επί χρόνια τις δικαστικές αρχές σε Ελλάδα και Κύπρο. Στις 18 Φεβρουαρίου 2013, το Κακουργιοδικείο Λευκωσίας απάλλαξε από τις κατηγορίες όλους τους κατηγορουμένους, μετά την αναστολή της ποινικής δίωξης που είχε καταχωρηθεί από τη Γενική Εισαγγελία.
Κατηγορούμενοι ήταν ο εκτελεστικός πρόεδρος της Helios Ανδρέας Δράκος, ο διευθύνων σύμβουλος Δημήτρης Πανταζής, ο διευθυντής πτήσεων Γιώργος Κικκίδης και ο Βούλγαρος αρχιπιλότος της εταιρείας Γιάνκο Στοϊμένοφ.
Στην Ελλάδα, το Εφετείο Αθηνών είχε επικυρώσει την καταδίκη που είχε επιβληθεί σε πρώτο βαθμό από το Τριμελές Πλημμελειοδικείο. Οι ποινές ανέρχονταν σε 122 έτη φυλάκισης για τον καθένα, μετατράπηκαν όμως αρχικά σε δεκαετή ποινή και στη συνέχεια σε χρηματική. Με την καταβολή περίπου 73.000 ευρώ ο καθένας αφέθηκε ελεύθερος.
Η υπόθεση παραμένει μέχρι σήμερα μία από τις πιο βαθιές πληγές στη συλλογική μνήμη της Κύπρου και μία από τις πιο συγκλονιστικές αεροπορικές τραγωδίες που έχουν σημειωθεί στην Ελλάδα.
