Καμπανάκι έχει σημάνει για τις ΗΠΑ η αύξηση του κρατικού χρέους που ξεπέρασε το ΑΕΠ, ένα κρίσιμο ορόσημο σε μια συγκυρία γεωπολιτικών και οικονομικών αναταράξεων όπου το παγκόσμιο χρέος έχει φτάσει τα 353 τρισ. δολάρια.
Αυτό που έχει σημασία πάντως δεν είναι τόσο το γεγονός ότι το χρέος των ΗΠΑ ξεπέρασε το ΑΕΠ αλλά γιατί έφτασε τόσο ψηλά, όπως τόνισε πρόσφατη ανάλυση του Axios. Με άλλα λόγια προβληματίζουν οι προοπτικές για μελλοντικό δανεισμό και η πρόβλεψη για την ανάπτυξη και το κόστος δανεισμού.
Σε όλες αυτές τις διαστάσεις, οι δημοσιονομικές προοπτικές των ΗΠΑ χαρακτηρίζονται ζοφερές, χωρίς όμως να προσεγγίζονται σε μεγάλο μέρος του πολιτικού διαλόγου.
Το Υπουργείο Εμπορίου των ΗΠΑ ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα 31,9 τρισ. δολάρια σε ετήσιο ΑΕΠ στο πρώτο τρίμηνο. Αυτό ξεπερνά τα 31,4 τρισ. δολάρια χρέους που είναι στα χέρια τρίτων.
Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ των ΗΠΑ ξεπέρασε για λίγο το 100% κατά τις πρώτες ημέρες της πανδημίας του ιού Covid-19, όταν κατέρρευσε η οικονομική δραστηριότητα. Αλλά πριν από αυτό, δεν είχε ξεπεράσει αυτόν τον λόγο από την εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Υπενθυμίζεται ότι το 1946, οι Ηνωμένες Πολιτείες βγήκαν από έναν παγκόσμιο πόλεμο με υψηλό χρέος, αλλά και με έναν νεαρό πληθυσμό, ισχυρές προοπτικές ανάπτυξης και πολιτική δέσμευση για δημοσιονομική συγκράτηση. Σήμερα, η Αμερική αντιμετωπίζει το αντίθετο, έναν πληθυσμό που γερνάει, αυξανόμενες δαπάνες για κοινωνικές παροχές και επίμονα ελλείμματα χωρίς αξιόπιστο σχέδιο για τον περιορισμό τους.
Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ είναι σε τροχιά να συνεχίσει να αυξάνεται, με το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου να προβλέπει ότι θα φτάσει το 120% το 2036.
Πρακτικά, είναι σαν μια οικογένεια να έχει δημιουργήσει χρέος 100.000 δολαρίων ενώ έχει ετήσιο εισόδημα 100.000 δολαρίων. Αυτό δεν είναι ανησυχητικό εάν η οικογένεια συσσώρευσε αυτό το χρέος λόγω εξόδων που δεν θα επαναληφθούν και έχει εξασφαλίσει χαμηλό επιτόκιο αλλά και αυξανόμενο εισόδημα. Εάν όμως συσσώρευσε αυτό το χρέος για να υποστηρίξει τα συνήθη έξοδα διαβίωσής της που υπερβαίνουν τα έσοδά της και επιβαρύνεται με υψηλό επιτόκιο, αυτό είναι πολύ ανησυχητικό.
Οι αναλυτές του Axios θεωρούν ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ μοιάζει περισσότερο με την τελευταία οικογένεια. Το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κογκρέσου προβλέπει ότι τα ομοσπονδιακά έσοδα τα επόμενα χρόνια θα κυμανθούν στο 17% έως 18% του ΑΕΠ, ενώ οι δαπάνες θα είναι πάνω από 23% του ΑΕΠ. Αυτό το χάσμα, περίπου 6% του ΑΕΠ, είναι υψηλότερο από την πρόβλεψή του για την αύξηση του ΑΕΠ, η οποία θα υποδήλωνε έναν συνεχώς αυξανόμενο λόγο χρέους προς ΑΕΠ.
Στο πλαίσιο αυτών των προβλέψεων τα έξοδα τόκων της ομοσπονδιακής κυβέρνησης εκτοξεύονται σε νέα ύψη ως μερίδιο της οικονομίας – ξεπερνώντας τα 1,5 τρισ. δολάρια και το 4% του ΑΕΠ το 2031.
Αυτό προϋποθέτει ότι τα επιτόκια παραμένουν σε γενικές γραμμές στην τρέχουσα ζώνη, με ένα 10ετές ομόλογο του Δημοσίου να αποδίδει περίπου 4,4% και με τους επενδυτές ομολόγων να είναι πρόθυμοι να συνεχίσουν να χρηματοδοτούν ένα συνεχώς αυξανόμενο χρέος σε αυτά τα επίπεδα.
Πάντως, στο τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν είχε ηχήσει «καμπανάκι» για το χρέος, ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ επρόκειτο να μειωθεί καθώς οι δαπάνες κατά τη διάρκεια του πολέμου μειώθηκαν και το εργατικό δυναμικό του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκε εκθετικά, χάρη στην επιστροφή των στρατιωτών που αύξησε τον πληθυσμό.
Σήμερα όμως το ποσοστό των Αμερικανών σε ηλικία συνταξιοδότησης αυξάνεται ραγδαία, η αύξηση του εργατικού δυναμικού έχει επιβαρυνθεί απότομα εν μέσω περιοριστικής μεταναστευτικής πολιτικής και η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να αυξήσει τις στρατιωτικές δαπάνες.
Μια πιθανή λύση, σύμφωνα με αναλυτές, θα ήταν η τεχνητή νοημοσύνη να φέρει αύξηση της παραγωγικότητας. Αυτό θα βοηθούσε τον παρονομαστή της εξίσωσης χρέους προς ΑΕΠ επεκτείνοντας την οικονομική δραστηριότητα.
Ωστόσο, θα μπορούσε να δημιουργήσει άλλα προβλήματα στον αριθμητή αυτού του λόγου, καθώς τα έσοδα της ομοσπονδιακής κυβέρνησης εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τη φορολόγηση του εισοδήματος από την εργασία.
