Η αναφορά αυτή, αν και δεν υπάρχει, σύμφωνα με τον Economist, καταγεγραμμένη περίπτωση όρκας που να έχει φάει πολική αρκούδα, προσφέρει μια εικόνα για τον τρόπο με τον οποίο ο Πούτιν αντιλαμβάνεται τον κόσμο: ως ένα περιβάλλον στο οποίο ο ισχυρός επιβάλλεται στον αδύναμο. Και είναι ακριβώς η κατεύθυνση προς την οποία μπορεί να κινηθεί και ο ίδιος ο Ρώσος πρόεδρος, προκαλώντας ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία στις χώρες του ΝΑΤΟ.
Ο φόβος ότι θα επιλέξει ξανά την κλιμάκωση
Ο ρωσικός στρατός βρίσκεται εδώ και χρόνια σε ένα πολεμικό τέλμα, καταγράφοντας δεκάδες χιλιάδες νεκρούς ή βαριά τραυματίες κάθε μήνα. Ο πόλεμος έχει μετατραπεί σε μια εξαιρετικά δαπανηρή αναμέτρηση drones και πυραύλων, η οποία προκαλεί τεράστιες καταστροφές στην Ουκρανία, αλλά αφήνει πλέον εμφανή σημάδια και μέσα στη Ρωσία. Ο Πούτιν, ωστόσο, δεν δείχνει καμία πρόθεση να υποχωρήσει.
Και στη Δύση φοβούνται ότι μπορεί να επιχειρήσει να ξεφύγει από αυτό που οι Ρώσοι αποκαλούν «tupik» – ένα αδιέξοδο – με τον ίδιο τρόπο που το έχει κάνει και στο παρελθόν: κλιμακώνοντας τη σύγκρουση.
Οι ενδείξεις της δυτικής ανησυχίας είναι ήδη εμφανείς. Στις 25 Αυγούστου, ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ ταξίδεψε αιφνιδιαστικά στη Μόσχα. Οι εκδοχές για την αποστολή του διαφέρουν: σύμφωνα με τη μία, πήγε για να προειδοποιήσει τον Πούτιν να μην επιτεθεί σε χώρες του ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με μια άλλη, παρουσίασε μια ιδιαίτερα δυσοίωνη αξιολόγηση για τις προοπτικές της Ρωσίας και επιχείρησε να τον πείσει να επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις.
Τρεις ημέρες αργότερα, η Φινλανδία ζήτησε τη συνδρομή σουηδικών αεροσκαφών και πολεμικών πλοίων για την επιτήρηση των συνόρων της με τη Ρωσία απέναντι σε πιθανές παραβιάσεις.
Η Γερμανία, από την πλευρά της, προετοιμάζεται να κατηγορήσει δημοσίως τη Ρωσία για επίθεση με drone στο αεροδρόμιο της Λειψίας στις 4 Αυγούστου και πιθανότατα θα επιβάλει νέες κυρώσεις.
Στις 20 Αυγούστου, η Ρουμανία ανακοίνωσε ότι κατέστρεψε ρωσικό ναυτικό drone που είχε ως στόχο πλατφόρμα γεώτρησης στα χωρικά της ύδατα, ενώ στις 25 Αυγούστου η Σλοβακία απέτρεψε εμπρηστική επίθεση σε εργοστάσιο κατασκευής drones.
Η προειδοποίηση Πούτιν για «αντίποινα»
Την ίδια ώρα, ο Πούτιν έσπασε τη μακρά σιωπή του σχετικά με τις ολοένα πιο αποτελεσματικές ουκρανικές επιθέσεις με drones βαθιά μέσα στη ρωσική επικράτεια. Στους στόχους περιλαμβάνονται διυλιστήρια πετρελαίου και κέντρα logistics, ακόμη και αποθήκες της Wildberries, της μεγαλύτερης εταιρείας ηλεκτρονικού εμπορίου της Ρωσίας.
Σε ομιλία του στις 22 Αυγούστου, ο Ρώσος πρόεδρος κατηγόρησε την Ουκρανία ότι άνοιξε το «κουτί της Πανδώρας» και προειδοποίησε για «αντίποινα στους πιο ευαίσθητους τομείς της οικονομίας σας».
Οι πληροφορίες από το Κρεμλίνο
Πηγές κοντά στο Κρεμλίνο υποστηρίζουν ότι, έπειτα από αρκετές εβδομάδες προβληματισμού κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ο Πούτιν φαίνεται να έχει επιλέξει την κλιμάκωση. Μάλιστα, ένας επί χρόνια συνεργάτης του εκτιμά ότι ο Ρώσος πρόεδρος πιθανότατα εξέλαβε ακόμη και την επίσκεψη Ράτκλιφ ως ένδειξη αμερικανικής αδυναμίας.
Κατά την ίδια πηγή, παρόμοια ήταν η ερμηνεία που είχε δώσει ο Πούτιν και στην επίσκεψη του τότε διευθυντή της CIA Μπιλ Μπερνς στη Μόσχα τον Νοέμβριο του 2021. Ο Μπερνς είχε ταξιδέψει στη ρωσική πρωτεύουσα για να τον προειδοποιήσει να μην εισβάλει στην Ουκρανία. Τρεις μήνες αργότερα, ο Πούτιν διέταξε την εισβολή.
Η βασική προτεραιότητα: Να μείνει στην εξουσία
Κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει με βεβαιότητα τι σκέφτεται ο Πούτιν. Ωστόσο, η ανάλυση υποστηρίζει ότι τα κίνητρά του για περαιτέρω κλιμάκωση, όπως και η αρχική απόφαση για εισβολή, συνδέονται σε μεγάλο βαθμό με την εσωτερική κατάσταση στη Ρωσία.
Βασική του επιδίωξη παραμένει η διατήρηση της εξουσίας του και, τελικά, της προσωπικής του ασφάλειας.
Ένα από τα προβλήματα που φαίνεται να αντιμετωπίζει πλέον το Κρεμλίνο είναι η σταδιακή εξαφάνιση της σιωπηρής αποδοχής του πολέμου από τη ρωσική κοινωνία.
Οι ουκρανικές επιθέσεις βαθιά στη ρωσική επικράτεια, με στόχους διυλιστήρια και εγκαταστάσεις logistics, σε συνδυασμό με τους περιορισμούς στο Διαδίκτυο που επιβάλλουν οι υπηρεσίες ασφαλείας, έχουν αρχίσει να «παραμορφώνουν» την εικόνα μιας φυσιολογικής καθημερινότητας.
Σύμφωνα με το ανεξάρτητο Levada Centre, το 57% των Ρώσων χαρακτηρίζει πλέον την κατάσταση στη χώρα «τεταμένη». Μεταξύ των βασικών αιτιών που αναφέρουν οι πολίτες βρίσκονται ο πόλεμος, οι ανθρώπινες απώλειες, η επιστράτευση, οι επιθέσεις με drones και η απουσία μιας ξεκάθαρης προοπτικής για το μέλλον.
Παράλληλα, η εμπιστοσύνη στην τηλεοπτική προπαγάνδα υποχωρεί, νέοι άνθρωποι αναρτούν στα social media εκκλήσεις για τερματισμό του πολέμου και τα ποσοστά αποδοχής του Πούτιν εμφανίζουν κάμψη.
«Υπάρχει η αίσθηση ότι ο τσάρος είναι γυμνός»
Ακόμη πιο αρνητικό εμφανίζεται το κλίμα στους κόλπους της ρωσικής ελίτ. Σύμφωνα με άνθρωπο του συστήματος, το σημαντικότερο πρόβλημα δεν είναι τόσο η κατάσταση της οικονομίας ή η έλλειψη στρατιωτικών επιτυχιών, όσο ο χρόνος που έχει χαθεί.
Όποια κι αν είναι τελικά η έκβαση, σχεδόν πέντε χρόνια πολέμου αντιμετωπίζονται από ορισμένους ως αποτυχία. «Υπάρχει μια αυξανόμενη αίσθηση ότι ο τσάρος είναι γυμνός», αναφέρει στον Economist άλλο μέλος της ρωσικής ελίτ.
Κανένα από τα οικονομικά ή πολιτικά προβλήματα της Ρωσίας δεν θεωρείται από μόνο του ικανό να ανατρέψει τον Πούτιν, καθώς εξακολουθεί να διαθέτει τους οικονομικούς πόρους και έναν ισχυρό μηχανισμό καταστολής ώστε να συνεχίσει. Ωστόσο, η αντίληψη είναι αυτή που έχει σημασία.
Η «λογική του υποκόσμου»: Ποτέ μην δείχνεις αδυναμία
Ο Πούτιν μπορεί να περιγράφει τους στόχους του με όρους γεωπολιτικής, όμως, σύμφωνα με την ανάλυση, οι αποφάσεις του καθορίζονται σε μεγάλο βαθμό από μια λογική που παραπέμπει στους άγραφους κανόνες του οργανωμένου εγκλήματος: ποτέ μην δείχνεις αδυναμία.
Το ρωσικό σύστημα έχει μεγάλη ανοχή στη βία, αλλά πολύ μικρότερη στην αποτυχία. Ο Πούτιν πιθανότατα θεωρεί ότι ο τερματισμός του πολέμου χωρίς να έχει επιτευχθεί ούτε ο ελάχιστος στόχος του – η κατάληψη ολόκληρης της περιοχής του Ντονμπάς στην ανατολική Ουκρανία – θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο ακόμη και τον ίδιο.
