Μία αναβάθμιση για την Ελλάδα (και μάλιστα διπλή από Scope και Moody’s) σε εποχές ρευστότητος και σε μια Ευρώπη που δυσκολεύεται να διαχειριστεί πολέμους, νέο ενεργειακό σοκ, υψηλό κόστος δανεισμού και πιέσεις στους προϋπολογισμούς, δεν συνιστά απλώς μία έκπληξη. Στέλνει σήμα ασφάλειας και αποτελεί αντίστιξη, σε ένα περιβάλλον όπου τα πάντα μοιάζουν εύθραυστα, καθώς ακόμη και οι μεγαλύτερες οικονομίες της Ευρωζώνης καλούνται να εξηγήσουν στις αγορές (και στους πολίτες) πώς θα χρηματοδοτήσουν νέα μέτρα στήριξης, ενεργειακές παρεμβάσεις και τις συνέπειες των απανωτών κρίσεων.
Αν και ταυτόχρονες, κάθε μια από τις νέες αναβαθμίσεις έχει τη σημασία και τον συμβολισμό της. Ο πιο δύσπιστος εδώ και 16 χρόνια ξένος οίκος, ο Moody’s, ευθυγραμμίστηκε με όλους τους άλλους κατατάσσοντας την Ελλάδα στην ίδια κατηγορία και με θετική προοπτική προς ενδεχόμενη νέα αναβάθμιση. Όλοι οι οίκοι αξιολόγησης επιβεβαιώνουν δηλαδή ότι η Ελλάδα «πατάει καλά» στην κατηγορία “ΒΒΒ” και κοιτά ψηλότερα.
Αν και οι αγορές γνωρίζουν, οι περισσότεροι αγνοούν τι σημαίνει για χώρα που βρισκόταν στην κατηγορία junk (σκουπίδι) από το 2010 ως το 2023, να έχει ξεκολλήσει από τον «πάτο» της επενδυτικής βαθμίδας στην οποία επέστρεψε μετά από 15 χρόνια, και ένα χρόνο μετά να πατάει «και με τα δύο πόδια» πλέον μία βαθμίδα ψηλότερα, χωρίς κίνδυνο να κινδυνεύει να ξαναπέσει στο πρώτο στραβοπάτημα.
Η ουσία σε αυτό κρύβεται ακριβώς «στα δύσκολα», όπως η γεμάτη παραδοξότητες τρέχουσα συγκυρία: ενώ από το 2009-2010 η «μικρή» Ελλάδα κατέρρεε οικονομικά ζητώντας επί μια δεκαετία από τους «γίγαντες» στήριξη και διάσωση, τώρα είναι αυτοί που έχουν γονατίσει αλλά εκείνη αντέχει, χωρίς να τη συμπαρασύρει το ρεύμα.
Ούτε αυτό αρκεί όμως: στόχος για την Ελλάδα παραμένει όχι απλά να κρατηθεί, αλλά να συγκλίνει και να επιστρέψει ψηλότερα, εκεί που ήταν κάποτε, στην «Α κατηγορία» των διεθνών αγορών.
Και αυτό το κάνει η άλλη αναβάθμιση: την ίδια στιγμή που η Moody’s τοποθέτησε την Ελλάδα στο… ράφι των διεθνών κρατικών ομολόγων «ΒΒΒ με θετική προοπτική» που την είχαν ήδη όλοι οι άλλοι Οίκοι, η γερμανική Scope Ratings την πήρε και την πήγε ψηλότερα, στην βαθμίδα ΒΒΒ+. «Από τα ψηλά» πλέον της «Β κατηγορίας», η Ελλάδα κοιτάζει στην επόμενη βαθμίδα «με το Α μπροστά», όπου βρισκόταν πριν από δυο δεκαετίες.
Η πιο σκληρή αξιολόγηση
Αν και επί μια δεκαετία η Ελλάδα ήταν μαθημένη να περνά «κάτω από τη βάση» τις αξιολογήσεις από την Τρόικα και τους Θεσμούς κάθε τρία χρόνια, τώρα περνά με άνεση την συνεχή αξιολόγηση των αγορών.
Όχι τυχαία ίσως, οι αναβαθμίσεις των αποφάσεις των δύο οίκων συμπίπτουν με την μετάταξη του Ελληνικού Χρηματιστηρίου στις ώριμες αγορές. Η μετάταξη αυτή «στέφθηκε» με ρεκόρ τζίρου, ο οποίος εκτοξεύθηκε την Παρασκευή στα 4,26 δισ. ευρώ, καταγράφοντας το υψηλότερο επίπεδο στα 150 χρόνια λειτουργίας του. Αυτό δείχνει τι σημαίνει αναβάθμιση και στο αξιόχρεο, καθώς αυτή οδηγεί «κοπάδια» επενδυτών προς νέες αγορές.
Το ευρωπαϊκό φόντο
Εξαιρετικά κρίσιμη φαντάζει όμως και η συγκυρία στην οποία έρχονται οι αναβαθμίσεις. Λίγες ώρες πριν στο Δουβλίνο, ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Βάλντις Ντομπρόβσκις περιέγραψε την Ευρώπη ως μια οικονομία που έχει αντέξει διαδοχικά σοκ, αλλά βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες πιέσεις. Για να δικαιολογήσει την δημοσιονομική ακαμψία της ΕΕ για μέτρα στήριξης, επικαλέστηκε την αναταραχή στα διεθνή ομόλογα, προειδοποιώντας ότι «η ανατιμολόγηση στην αγορά των κρατικών ομολόγων» ξεκίνησε από τις ανεπτυγμένες αγορές και σύντομα θα απειλεί και τις αναδυόμενες, συνιστώντας συνεχή προσήλωση στη δημοσιονομική πειθαρχία, για να μη πληρώσουν ακριβά οι χώρες τον «λογαριασμό» της τρέχουσας κρίσης.
Το «κήρυγμα» του Βάλντις Ντομπρόβσκις για δημοσιονομική προσοχή δεν αφορούσε την Ελλάδα. Η διατήρηση των πλεονασμάτων και η συνέπεια στις δημοσιονομικές τροχιές, μαζί με πρόωρες αποπληρωμές και ταχύτατη μείωση του δημοσίου χρέους, ήταν τα «κλειδιά» της αναβάθμισης του ελληνικού αξιόχρεου, σύμφωνα με τις εκθέσεις των Scope και Moody’s.
Η «κόντρα» με Γαλλία Ιταλία
Για ποιους κτυπάνε οι καμπάνες; Γαλλία και Ιταλία πρώτα από όλους. Από τη μια, το spread του γαλλικού δεκαετούς έναντι του γερμανικού ομολόγου διευρύνθηκε στις 100 μονάδες βάσης, για πρώτη φορά από το 2012. Το γεγονός αυτό κυριάρχησε στην press conference μετά το άτυπο Eurogroup. Πριν 15-17 χρόνια, η ίδια ερώτηση γινόταν επίμονα για την Ελλάδα.
Και την ίδια στιγμή στην Ιταλία, ο υπουργός Οικονομίας Τζιανκάρλο Τζορτζέτι χρησιμοποίησε δραματικότερους όρους: προειδοποίησε ότι το κόστος εξυπηρέτησης του ιταλικού δημόσιου χρέους, ύψους σχεδόν 3 τρισεκατομμύρια ευρώ ή σχεδόν 12πλάσιο εκείνου της Ελλάδας (αλλά και με πολλαπλάσιο ΑΕΠ ως βιομηχανική χώρα που είναι η Ιταλία), «αυξάνεται με ανησυχητικό ρυθμό» εξαιτίας των γεωπολιτικών εντάσεων.
Η επόμενη ημέρα της αναβάθμισης
Η αναβάθμιση στο BBB+ δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα έχει απαλλαγεί από τους κινδύνους. Σημαίνει, όμως, ότι οι οίκοι βλέπουν μεγαλύτερη αντοχή στη δημοσιονομική πορεία της χώρας, με μεγαλύτερη δυνατότητα να αντιμετωπίζει τις διεθνείς αναταράξεις χωρίς επιστροφή στις συνθήκες της προηγούμενης κρίσης.
Το διεθνές περιβάλλον κάνει την εξέλιξη ακόμη πιο σημαντική. Όταν τα κράτη αναζητούν χρήματα για να χρηματοδοτήσουν μέτρα στήριξης και να απορροφήσουν τις συνέπειες των κρίσεων, η καλύτερη πιστοληπτική αξιολόγηση αποτελεί περιουσιακό στοιχείο. Μπορεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των αγορών και να προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια σε μια περίοδο κατά την οποία το κόστος δανεισμού παραμένει κρίσιμο μέγεθος.
Η αναβάθμιση λειτουργεί επομένως σε δύο επίπεδα. Σε συμβολικό επίπεδο, αποτυπώνει την αντιστροφή της εικόνας της Ελλάδας σε σχέση με το 2009. Σε ουσιαστικό επίπεδο, επιβραβεύει τη δημοσιονομική πορεία, τα πλεονάσματα, τις πρόωρες αποπληρωμές και τη διατήρηση πολιτικής συνέχειας, καθώς η πολιτική και οικονομική σταθερότητα τίθεται ως προϋπόθεση για επόμενες αναβαθμίσεις. Εκτός από τη διατήρηση της ανάπτυξης και τη μείωση του χρέους στο 136% του ΑΕΠ εφέτος από 146,1% το 2025, η Moody’s στέλνει σήμα ότι η επενδυτική βαθμίδα μπορεί να αυξηθεί στην επόμενη περίοδο, εφόσον διατηρηθούν η δημοσιονομική πειθαρχία, η αποκλιμάκωση του χρέους και η μεταρρυθμιστική δυναμική.
Ωστόσο ο κύκλος των αξιολογήσεων για το 2026 δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί: η χρονιά κλείνει με την έκθεση από τον Standard & Poor’s στις 23 Οκτωβρίου 2026, ενώ η Fitch έχει προγραμματισμένη επανεξέταση στις 6 Νοεμβρίου 2026.
