Παρά τις δημόσιες διαβεβαιώσεις για στενό συντονισμό ΗΠΑ – Ιράν, διπλωματικές πηγές κάνουν λόγο για ρήγμα στις σχέσεις των δύο ηγετών.
Μετά από ημέρες σιωπής για την σύγκρουση στο Ιράν, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δημοσίευσε ένα βίντεο, στο οποίο επέμεινε ότι βρίσκεται σε «πλήρη συντονισμό» με τον Ντόναλντ Τραμπ, με τον οποίο μιλά «σχεδόν καθημερινά».
Η επιμονή ότι οι σχέσεις ΗΠΑ–Ισραήλ είναι άριστες ήρθε μετά από εβδομάδες δημοσιευμάτων στον ισραηλινό Τύπο ότι το Ισραήλ δεν ενημερώνεται πλέον για τις εξελίξεις γύρω από τη σύγκρουση με το Ιράν, και ακόμη λιγότερο για τις ειρηνευτικές συνομιλίες με μεσολάβηση του Πακιστάν. Η δυσπιστία για την αξιοπιστία του Νετανιάχου είναι τόσο μεγάλη στο κοινό και στα ανεξάρτητα μέσα, ώστε η πρώτη αντίδραση πολλών αναλυτών ήταν ότι η πραγματικότητα μπορεί να είναι ακόμη χειρότερη από ό,τι φοβούνταν.
«Μιλάει τόσο πολύ για το πόσο καλή είναι η σχέση, που αυτό με ανησυχεί για το πόση ένταση υπάρχει πραγματικά», δήλωσε η Νταλία Σάιντλιν, Αμερικανοϊσραηλινή πολιτική αναλύτρια και δημοσκόπος στον Guardian. «Δεν θα μου έκανε εντύπωση, καθώς ο πόλεμος προφανώς πηγαίνει πολύ άσχημα σε όλα τα επίπεδα σε σχέση με τους αρχικούς στόχους».
Πώς ο Νετανιάχου έπεισε τον Τραμπ να ξεκινήσει τον πόλεμο στο Ιράν
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός έχουν παρουσιάσει εδώ και καιρό ο ένας τον άλλον ως πολιτικούς καθρέφτες. Και οι δύο έχουν πρωτοστατήσει σε λαϊκιστικές μεθόδους κυριαρχίας στην εσωτερική πολιτική σκηνή, αποδυναμώνοντας τους θεσμούς των συστημάτων που τους ανέδειξαν, με ελάχιστο σεβασμό σε κανόνες και παραδόσεις.
Από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν προχώρησαν σε μια καταστροφική αμερικανοϊσραηλινή επίθεση στο Ιράν που παρέλυσε τον Κόλπο, έχουν συνδέσει τόσο στενά τις τύχες τους ώστε θα είναι δύσκολο να αποδεσμευτούν από τις συνέπειες.
Ο Νετανιάχου επί δεκαετίες προσπαθούσε να πείσει διαδοχικούς Αμερικανούς προέδρους να συμμετάσχουν σε πόλεμο κατά του Ιράν. Προχώρησε σε πρωτοφανείς παρεμβάσεις στην αμερικανική πολιτική, ιδιαίτερα στην προσπάθεια υπονόμευσης της πυρηνικής συμφωνίας του 2015, που ήταν η βασική διπλωματική επιτυχία του Μπαράκ Ομπάμα.
Ο Νετανιάχου συνέβαλε στο να πειστεί ο Τραμπ να αποχωρήσει από τη συμφωνία το 2018, κάτι που οδήγησε σε ενίσχυση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και σε συσσώρευση εμπλουτισμένου ουρανίου αρκετού για περίπου δώδεκα πυρηνικές κεφαλές. Τον Φεβρουάριο φέτος, σύμφωνα με αμερικανικά δημοσιεύματα, έπεισε ξανά τον Τραμπ ότι ο πόλεμος ήταν η μόνη λύση και μάλιστα εύκολη.
Ήταν όμως ήδη σαφές ότι αυτή η εκτίμηση ήταν υπεραισιόδοξη. Οι αμερικανικές δυνάμεις είχαν προχωρήσει σε εντυπωσιακή επιχείρηση στη Βενεζουέλα, κάτι που ο Νετανιάχου χρησιμοποίησε ως παράδειγμα επιτυχίας.
«Ο Νετανιάχου, ως επιδέξιος χειριστής που είναι, χρησιμοποίησε τη Βενεζουέλα ως παράδειγμα», είπε ο Άλον Πίνκας, πρώην Ισραηλινός διπλωμάτης. «Του είπε: “Κοίτα τι έκανες εκεί. Ήταν ανώδυνο, εύκολο, όμορφο. Αλλάξατε καθεστώς.”»
Στη συνέχεια, όπως αναφέρεται, ο Νετανιάχου παρουσίασε στον Τραμπ πληροφορίες που έδειχναν ότι το Ιράν έχει ενισχύσει σημαντικά το πυραυλικό του πρόγραμμα και διαθέτει μεγάλες ποσότητες εμπλουτισμένου ουρανίου.
Με τη βοήθεια του επικεφαλής της Μοσάντ, Ντέιβιντ Μπαρνέα, ο Νετανιάχου παρουσίασε το καθεστώς της Τεχεράνης ως αποδυναμωμένο και έτοιμο να καταρρεύσει.
«Του είπε: “Η ιρανική οικονομία καταρρέει. Ο λαός είναι έτοιμος να εξεγερθεί. Οι Φρουροί της Επανάστασης χάνουν τον έλεγχο. Αυτή είναι η στιγμή μας. Μαζί μπορούμε να ρίξουμε το καθεστώς σε τρεις-τέσσερις ημέρες”», είπε ο Πίνκας.
Ωστόσο, σύμφωνα με πολλαπλές αναφορές, οι αμερικανικές υπηρεσίες προειδοποιούσαν ότι το Ιράν θα μπορούσε να πλήξει συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο και να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ. Παρ’ όλα αυτά, ο Νετανιάχου και οι «γεράκια» της αμερικανικής κυβέρνησης επέμειναν ότι οι Φρουροί της Επανάστασης ήταν υπερτιμημένοι και ανίκανοι να αντιδράσουν.
Οι εξελίξεις που απογοήτευσαν τον Αμερικανό πρόεδρο
Οι εκτιμήσεις αυτές αποδείχθηκαν λανθασμένες. Δεν υπήρξε εξέγερση στο Ιράν, το καθεστώς δεν κατέρρευσε, και οι Φρουροί της Επανάστασης κατάφεραν να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές σε αμερικανικές βάσεις και συμμάχους στον Κόλπο, να απειλήσουν τα Στενά του Ορμούζ και να προκαλέσουν παγκόσμια οικονομική κρίση.
«Περίπου 30 ημέρες μετά την έναρξη του πολέμου, στα τέλη Μαρτίου, υπήρχαν ενδείξεις ότι ο Τραμπ ήταν πολύ απογοητευμένος με τον Νετανιάχου», είπε ο Πίνκας.
Ο πρόεδρος σταμάτησε να αναφέρεται στο Ισραήλ και στον Νετανιάχου στις δημόσιες δηλώσεις του για τον πόλεμο. Όταν ξεκίνησαν συνομιλίες με το Ιράν και με πακιστανική διαμεσολάβηση πριν την ανακοίνωση της εκεχειρίας, το Ισραήλ έμεινε εκτός διαδικασίας.
Οι ισραηλινές αρχές παραπονέθηκαν στον Τύπο ότι αναγκάστηκαν να χρησιμοποιήσουν υπηρεσίες πληροφοριών για να μάθουν τι συμβαίνει.
Υπάρχουν διαφορετικές εκδοχές για το τι συζητείται στις ειρηνευτικές συνομιλίες, αλλά δεν γίνεται αναφορά στο πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν ή στους περιφερειακούς συμμάχους του, που αποτελούν βασικές προτεραιότητες του Ισραήλ.
Όταν ο Τραμπ αναφέρθηκε στον Νετανιάχου, ήταν κυρίως για να τον επικρίνει. Μετά από ισραηλινό βομβαρδισμό στο κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars, δήλωσε ότι είχε πει στον Νετανιάχου «να μην το κάνει».
«Κατά καιρούς κάνει πράγματα, και αν δεν μου αρέσουν… δεν τα κάνουμε πλέον αυτά», είπε ο πρόεδρος.
Μετά την εκεχειρία, ο Τραμπ αρχικά στήριξε την ισραηλινή ερμηνεία, αλλά στη συνέχεια την αναίρεσε και υποχρέωσε το Ισραήλ να την ακολουθήσει.
Γιατί ο Τραμπ δεν μπορεί να στραφεί εναντίον του Ισραηλινού πρωθυπουργού
Από τότε, Ισραηλινοί αξιωματούχοι διαρρέουν ότι η εκεχειρία δεν θα κρατήσει και ότι η επιστροφή στις συγκρούσεις είναι αναπόφευκτη. Την περασμένη εβδομάδα υπήρξαν αναφορές για επανέναρξη στενού στρατιωτικού συντονισμού ΗΠΑ–Ισραήλ.
Ωστόσο, οι νέες επιθέσεις δεν έχουν ακόμη πραγματοποιηθεί, ενώ η Ουάσινγκτον επιχειρεί να υποβαθμίσει τις συγκρούσεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ.
Ο Ντάνιελ Σαπίρο, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στο Ισραήλ, δήλωσε ότι ο Τραμπ θέλει να έχει τελειώσει σε μεγάλο βαθμό η σύγκρουση πριν από το ταξίδι του στην Κίνα.
«Αλλιώς θα βρεθεί σε αδύναμη θέση, αναζητώντας τη βοήθεια του Σι Τζινπίνγκ», είπε.
Ο Νετανιάχου, από την πλευρά του, γνωρίζει ότι ακόμη κι αν συμφωνήσει προσωρινά σε ειρήνη, ο Τραμπ μπορεί να αλλάξει προτεραιότητες και να του δώσει ξανά ελευθερία κινήσεων αργότερα.
Ο Τζον Μπόλτον σημείωσε ότι ο Τραμπ ζηλεύει τον Νετανιάχου, καθώς μπορεί να προκαλεί μεγαλύτερη δημοσιότητα ακόμη κι από τον ίδιο.
Ο Άλον Πίνκας υποστηρίζει ότι η αποτυχία του πολέμου έχει δημιουργήσει μια σχέση αμοιβαίας πολιτικής φθοράς.
«Το πρόβλημα του Τραμπ είναι ότι αν στραφεί εναντίον του Νετανιάχου, ουσιαστικά παραδέχεται ότι παρασύρθηκε σε αυτόν τον πόλεμο», είπε.
Και οι δύο ηγέτες αντιμετωπίζουν πολιτικό κόστος: ο Νετανιάχου εκλογές, ο Τραμπ ενδιάμεσες εκλογές που μπορεί να τον αποδυναμώσουν.
«Αυτό επηρεάζει και τους δύο πολιτικά», είπε ο Πίνκας. «Με άλλα λόγια, έχουν καταστρέψει ο ένας τον άλλον αρκετά σοβαρά».
