Η υπόθεση της ΜΚΟ Παιδική Χαρά δεν αποκαλύπτει μόνο μια φερόμενη απάτη εκατομμυρίων. Αποκαλύπτει και πόσο εύκολα η ανάγκη μας να βοηθήσουμε μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο χειραγώγησης. Και αυτή τη φορά, ανάμεσα σε όσους εμπιστεύτηκαν την εικόνα της οργάνωσης, βρεθήκαμε κι εμείς.
Υπάρχει μια ερώτηση που τις τελευταίες ημέρες οφείλουμε να κάνουμε πρώτα απ’ όλα στον εαυτό μας.
Πώς την πατήσαμε τόσο εύκολα;
Πώς μια οργάνωση που εμφανιζόταν να βοηθά παιδιά με σοβαρά προβλήματα υγείας κατάφερε να κερδίσει την εμπιστοσύνη χιλιάδων ανθρώπων; Πώς καλλιτέχνες, αθλητές, τηλεοπτικές προσωπικότητες, δημοσιογράφοι και μέσα ενημέρωσης βρέθηκαν να στηρίζουν ή να προβάλλουν τις δράσεις της;
Και κυρίως, πώς δεν αναρωτηθήκαμε νωρίτερα τι πραγματικά συνέβαινε πίσω από αυτή την εικόνα;
Στο empisteutiko.gr δεν έχουμε κανέναν λόγο να κρυφτούμε πίσω από το δάχτυλό μας. Κι εμείς εμπιστευτήκαμε την εικόνα που παρουσίαζε η «Παιδική Χαρά». Κι εμείς αντιμετωπίσαμε τις εκκλήσεις της με την ευαισθησία που γεννά η ιστορία ενός παιδιού που χρειάζεται βοήθεια.
Kαι κοινοποιήσαμε και βοηθήσαμε.
Σήμερα, μετά τις αποκαλύψεις και την ποινική έρευνα, οφείλουμε να αναρωτηθούμε όχι μόνο ποιοι ενδεχομένως εξαπάτησαν την κοινωνία, αλλά και γιατί οι μηχανισμοί της εξαπάτησης μπορούν να αποδειχθούν τόσο αποτελεσματικοί.
Γιατί κανείς δεν θέλει να αμφισβητήσει ένα άρρωστο παιδί
Όταν βλέπεις τη φωτογραφία ενός παιδιού που παλεύει με μια σοβαρή ασθένεια, όταν διαβάζεις την αγωνία μιας οικογένειας και όταν σου ζητούν να συνεισφέρεις έστω και με λίγα ευρώ, το πρώτο σου ένστικτο δεν είναι η καχυποψία.
Είναι η ανθρωπιά.
Δεν σκέφτεσαι ποιος διαχειρίζεται τον λογαριασμό ή ποιος ελέγχει την οργάνωση. Σκέφτεσαι ότι κάπου υπάρχει ένα παιδί που χρειάζεται βοήθεια.
Και ακριβώς εκεί βρίσκεται το πιο ευάλωτο σημείο μας.
Δεν ήταν απαραίτητο να μας πείσουν ότι ήταν αξιόπιστοι. Αρκούσε να μας πείσουν ότι ένα παιδί χρειαζόταν βοήθεια.
Οι πραγματικές ανάγκες των οικογενειών και ο πόνος των παιδιών ήταν αρκετά για να συγκινήσουν την κοινωνία. Αυτό που ερευνά η Δικαιοσύνη είναι κατά πόσο η διαχείριση αυτών των αναγκών μετατράπηκε σε μηχανισμό παράνομου πλουτισμού.
Όταν οι διάσημοι γίνονται εγγύηση αξιοπιστίας
Όταν βλέπεις έναν γνωστό τραγουδιστή, έναν δημοφιλή αθλητή ή μια τηλεοπτική προσωπικότητα να στηρίζει μια φιλανθρωπική προσπάθεια, ασυναίσθητα θεωρείς ότι κάποιος έχει ήδη ελέγξει την αξιοπιστία της.
Και όταν εμφανίζονται πολλοί γνωστοί άνθρωποι να υποστηρίζουν την ίδια οργάνωση, η εμπιστοσύνη πολλαπλασιάζεται.
Ο ένας εμπιστεύεται τον άλλον.
Ο δημοσιογράφος βλέπει τον καλλιτέχνη. Ο καλλιτέχνης βλέπει τον αθλητή. Ο απλός πολίτης βλέπει και τους δύο. Και όλοι μαζί δημιουργούν, χωρίς απαραίτητα να το αντιλαμβάνονται, μια αλυσίδα κοινωνικής επιβεβαίωσης.
Μόνο που η δημοσιότητα δεν αποτελεί πιστοποιητικό αξιοπιστίας. Και η αναγνωρισιμότητα δεν υποκαθιστά τον έλεγχο.
Αυτό δεν σημαίνει ότι όσοι στήριξαν την οργάνωση είχαν κακή πρόθεση. Πιθανότατα ήθελαν να βοηθήσουν. Αλλά η καλή πρόθεση του ενός έγινε, χωρίς ο ίδιος να το επιδιώκει, ένας επιπλέον λόγος για να εμπιστευτεί την οργάνωση ο επόμενος.
Και εμείς, τα μέσα ενημέρωσης;
Εδώ αρχίζει το δυσκολότερο κομμάτι της συζήτησης.
Γιατί είναι εύκολο σήμερα να δημοσιεύουμε αποκαλύψεις, να αναπαράγουμε αστυνομικά ρεπορτάζ και να εκφράζουμε την οργή μας.
Το δύσκολο είναι να παραδεχτούμε ότι πριν από τις αποκαλύψεις ενδεχομένως αποτελούσαμε κι εμείς μέρος του μηχανισμού που έδινε αξιοπιστία στην οργάνωση.
Όχι επειδή γνωρίζαμε κάτι. Όχι επειδή είχαμε κάποιο συμφέρον. Αλλά επειδή αντιμετωπίσαμε μια φιλανθρωπική έκκληση περισσότερο ως κοινωνικό μήνυμα που έπρεπε να διαδοθεί και λιγότερο ως πληροφορία που έπρεπε πρώτα να ελεγχθεί.
Στα μέσα ενημέρωσης, ιδιαίτερα στο διαδίκτυο, υπάρχει μια σχεδόν αυτονόητη αντίδραση απέναντι σε τέτοιες εκκλήσεις: να βοηθήσουμε να ακουστεί η ιστορία, να κοινοποιήσουμε, να φτάσει το μήνυμα σε περισσότερους ανθρώπους.
Και πολλές φορές αυτή η δημοσιότητα είναι πράγματι καθοριστική για να σωθεί μια ζωή.
Όμως η υπόθεση της «Παιδικής Χαράς» μας αναγκάζει να αναγνωρίσουμε κάτι δυσάρεστο.
Το να θέλεις να βοηθήσεις δεν σε απαλλάσσει από την υποχρέωση να ελέγξεις.
Και αυτό ισχύει πρωτίστως για εμάς που έχουμε τη δυνατότητα να απευθυνόμαστε καθημερινά σε χιλιάδες ανθρώπους.
Δεν μπορούμε να απαιτούμε από τον απλό πολίτη να γνωρίζει όσα δεν φροντίσαμε να εξακριβώσουμε εμείς.
Το μεγαλύτερο κακό ίσως είναι μπροστά
Τι θα συμβεί την επόμενη φορά που μια μητέρα θα ζητήσει βοήθεια για το παιδί της; Θα προσφέρουμε; Θα κοινοποιήσουμε; Ή θα αναρωτηθούμε αν πρόκειται για ακόμη μία απάτη;
Δεν αφαιρούν μόνο χρήματα από ανθρώπους που θέλησαν να βοηθήσουν. Αφαιρούν εμπιστοσύνη από εκείνους που θα χρειαστούν πραγματικά βοήθεια αύριο.
Και αυτή είναι ίσως η πιο επικίνδυνη συνέπεια. Να βρεθούν οικογένειες που έχουν πραγματικά ανάγκη απέναντι σε μια κοινωνία περισσότερο δύσπιστη και λιγότερο πρόθυμη να βοηθήσει.
Τελικά, γιατί την πατήσαμε;
Την πατήσαμε γιατί πιστέψαμε ότι η καλή πρόθεση αρκεί.
Γιατί θεωρήσαμε ότι, αφού τόσοι άνθρωποι εμπιστεύονταν μια οργάνωση, κάποιος θα είχε κάνει τους απαραίτητους ελέγχους.
Γιατί η συγκίνηση προηγήθηκε της έρευνας.
Γιατί η δημοσιότητα δημιούργησε αξιοπιστία και η αξιοπιστία έφερε ακόμη περισσότερη δημοσιότητα.
Και γιατί, ας το παραδεχτούμε, κανείς δεν θέλει να είναι εκείνος που θα αμφισβητήσει μια προσπάθεια βοήθειας προς ένα άρρωστο παιδί.
Μπορούμε να συνεχίσουμε να βοηθάμε, να συγκινούμαστε, να στηρίζουμε οικογένειες που δοκιμάζονται. Αλλά οφείλουμε να ελέγχουμε ποιος ζητά τα χρήματα, πού καταλήγουν και με ποιον τρόπο διαχειρίζονται.
Και εμείς, ως μέσο ενημέρωσης, οφείλουμε να είμαστε περισσότερο προσεκτικοί.
Όχι λιγότερο ανθρώπινοι. Περισσότερο υπεύθυνοι.
Δεν γράφουμε αυτό το άρθρο για να εμφανιστούμε εκ των υστέρων ως εκείνοι που κατάλαβαν τα πάντα.
Δεν τα καταλάβαμε. Και αυτό είναι το νόημα της αυτοκριτικής.
Η Δικαιοσύνη θα κρίνει τις ευθύνες των κατηγορουμένων και την πλήρη έκταση όσων συνέβησαν.
Εμείς όμως δεν χρειάζεται να περιμένουμε μια δικαστική απόφαση για να βγάλουμε το δικό μας συμπέρασμα.
Η ανθρωπιά μας δεν ήταν το λάθος. Το λάθος ήταν ότι πιστέψαμε πως η ανθρωπιά, από μόνη της, αρκούσε ως εγγύηση.
Kαι για αυτό μας το λάθος προσωπικά απολογούμαι .
Θανάσης Καρανάσιος
Αρχισυντάκτης empisteutiko.gr
