107 χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την αποβίβαση του Κεμάλ Ατατούρκ στη Σαμψούντα, που σήμανε και την δεύτερη και εντατικότερη φάση της μεγάλης Γενοκτονίας και του ξεριζωμού του Ποντιακού Ελληνισμού. Το θεμελιώδες έγκλημα του τουρκικού κράτους παραμένει μέχρι σήμερα αδικαίωτο καθώς η Τουρκία εξακολουθεί να το αρνείται, και η διεθνής κοινότητα εξακολουθεί να μην της επιβάλει τις συνέπειες που θα έπρεπε να επιφέρουν τα μαζικά εγκλήματά της κατά των Ελλήνων, των Αρμενίων και των Ασυρίων που ζούσαν στην Μικρασιατική γη.
Η αρχή του ποντιακού ολοκαυτώματος
Με την έναρξη του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου το 1914, η ηγεσία των Νεοτούρκων, σε στενή συνεργασία με τους Γερμανούς συμμάχους τους, έθεσε σε εφαρμογή ένα συστηματικό και απάνθρωπο πρόγραμμα εθνοκάθαρσης. Στόχος ήταν ο πλήρης βιολογικός αφανισμός, η εθνολογική αλλοίωση και ο βίαιος εκτουρκισμός των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, πλήττοντας ανεπανόρθωτα τους Αρμενίους και τους Έλληνες του Πόντου και της Μικράς Ασίας. Μέσα από μια σειρά σκληρών διοικητικών και στρατιωτικών μέτρων, επιβλήθηκε οικονομικός αποκλεισμός στους Ποντίους, ενώ θεσπίστηκε η υποχρεωτική κατάταξη των ανδρών στα διαβόητα Τάγματα Εργασίας, τα οποία μετατράπηκαν σε επίγειους τάφους καταναγκαστικών έργων και εξαντλητικών πορειών στα βάθη της Ανατολίας.
Το χρονικό των διωγμών και η μαρτυρία του 1915
Οι εκτοπισμοί των αμάχων έλαβαν γρήγορα τη μορφή οργανωμένης πορείας θανάτου. Σύμφωνα με επίσημες εκθέσεις των ελληνικών προξενικών αρχών ήδη από το 1915, οι διωκόμενοι στερούνταν ακόμη και τα πιο βασικά είδη επιβίωσης, οδηγούμενοι γυμνοί, ξυπόλητοι, χωρίς τροφή και νερό προς τα αφιλόξενα όρη, όπου όσοι δεν δολοφονούνταν καθ’ οδόν, πέθαιναν από τις κακουχίες ή έπεφταν στα χέρια φανατικών που τους αποτελείωναν.
Τον Δεκέμβριο του 1916, ένα επίσημο στρατιωτικό διάταγμα σφράγισε τη μοίρα του ποντιακού ελληνισμού, προβλέποντας την άμεση εκδίωξη των πληθυσμών προς την ενδοχώρα, με τη συνδρομή του τακτικού στρατού αλλά και ένοπλων άτακτων συμμοριών, των γνωστών Τσετών, οι οποίοι επιδόθηκαν σε πρωτοφανείς σφαγές, λεηλασίες, βιασμούς και πυρπολήσεις χωριών.
Η γεωπολιτική σκακιέρα και η αποστολή του Κεμάλ
Κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, χιλιάδες Πόντιοι και Αρμένιοι αναζήτησαν καταφύγιο στη ρωσική επικράτεια και τις περιοχές του Καυκάσου. Ωστόσο, η λήξη του πολέμου δεν έφερε την προσδοκώμενη δικαίωση, παρά τις διεθνείς διακηρύξεις περί αυτοδιάθεσης των λαών. Η κατάρρευση της Ρωσίας λόγω της Οκτωβριανής Επανάστασης άλλαξε τις ισορροπίες, με τις δυτικές δυνάμεις να βλέπουν στο κίνημα των Νεοτούρκων ένα ανάχωμα ενάντια στους Μπολσεβίκους. Έτσι, το 1919, ο Μουσταφά Κεμάλ αποβιβάστηκε στη Σαμψούντα με επίσημη εντολή των συμμάχων για την τήρηση της τάξης, γεγονός που στην πραγματικότητα σηματοδότησε τη δεύτερη και πιο άγρια φάση της Γενοκτονίας.
Το ναυάγιο της Ανεξαρτησίας και η ένοπλη αντίσταση
Στο διπλωματικό πεδίο, οι Πόντιοι προσπάθησαν να διεκδικήσουν την αυτοδιάθεσή τους, υποβάλλοντας μνημόνια και χάρτες στον Ελευθέριο Βενιζέλο για τη δημιουργία μιας ανεξάρτητης Δημοκρατίας του Πόντου. Ο Έλληνας πρωθυπουργός απέρριψε το αίτημα λόγω της μεγάλης γεωγραφικής απόστασης και της αδυναμίας στρατιωτικής υποστήριξης, αντιπροτείνοντας τη δημιουργία ενός ομοσπονδιακού Ποντοαρμενικού κράτους.
Αν και υπογράφηκε σχετική συμφωνία το 1920, το σχέδιο κατέρρευσε μετά τη στρατιωτική ήττα των Αρμενίων από τον Κεμάλ. Σταδιακά, η υποστήριξη των Μεγάλων Δυνάμεων και της σοβιετικής Ρωσίας προς το κεμαλικό καθεστώς, σε συνδυασμό με την κατάρρευση του μικρασιατικού μετώπου το 1922, άφησε τους Ποντίους ανυπεράσπιστους. Το ηρωικό ένοπλο αντάρτικο που είχε οργανωθεί στα βουνά για την αυτοπροστασία των χωριών, απομονωμένο και εξαντλημένο, λυγίζει μπροστά στην υπεροπλία του εχθρού.
Ο τραγικός απολογισμός και ο δρόμος της προσφυγιάς
Η τρομοκρατία, τα έκτακτα δικαστήρια και οι εκτελέσεις της πνευματικής και θρησκευτικής ηγεσίας ερήμωσαν ολόκληρη την περιοχή, αφήνοντας πίσω αποκαΐδια, χαλάσματα και χιλιάδες άταφα πτώματα. Ο τραγικός απολογισμός της περιόδου 1914-1923 κατέγραψε 353.000 νεκρούς, δηλαδή πάνω από τον μισό ελληνικό πληθυσμό του Πόντου. Με την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης το 1923 και την πρόβλεψη για υποχρεωτική ανταλλαγή των πληθυσμών, περίπου 400.000 επιζώντες πήραν τον πικρό δρόμο της προσφυγιάς.
Χιλιάδες Πόντιοι που έμειναν πίσω θα αναγκαστούν να γίνουν κρυπτοχριστιανοί, προκειμένου να τους επιτραπεί η παραμονή τους στις πατρογονικές τους εστίες. Οι υπόλοιποι, ξεκινώντας από τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας κάτω από άθλιες συνθήκες, έφτασαν σε μια Ελλάδα καθημαγμένη και υλικά γονατισμένη, η οποία δυσκολευόταν να τους προσφέρει τις απαραίτητες συνθήκες υποδοχής.
Η αναγέννηση στην Ελλάδα και η διεθνής διεκδίκηση
Παρά τον βίαιο ξεριζωμό από τις πατρογονικές εστίες τριών χιλιάδων ετών, ο ποντιακός ελληνισμός δεν έχασε την ψυχή του. Μεταφέροντας στην Ελλάδα τα ιερά κειμήλια και τις εικόνες τους, οι πρόσφυγες ενσωματώθηκαν σταδιακά στην ελλαδική κοινωνία και συνέβαλαν τα μέγιστα στην οικονομική, πνευματική και πολιτιστική αναγέννηση της χώρας με την εργατικότητα και το εμπορικό τους πνεύμα.
Μετά από δεκαετίες κρατικής ολιγωρίας, η Βουλή των Ελλήνων αναγνώρισε επίσημα στις 24 Φεβρουαρίου 1994 τη 19η Μαΐου ως Ημέρα Μνήμης για τη Γενοκτονία των Ελλήνων του Μικρασιατικού Πόντου. Αν και η Τουρκία εξακολουθεί να αρνείται τον όρο «γενοκτονία», η ελληνική διπλωματία και ο απόδημος ελληνισμός συνεχίζουν τον αγώνα για τη διεθνή αναγνώριση αυτής της ιστορικής αλήθειας, τιμώντας τις εκατοντάδες χιλιάδες ψυχές των νεομαρτύρων.
Πηγή: newsbreak.gr
