Αποκαλυπτικά για το επίπεδο των μαθητών και μαθητριών στην Ελλάδα αλλά για τις επιδόσεις των ελληνικών σχολείων σε βασικά γνωστικά αντικείμενα είναι η έκθεση PISA 2025, η οποία αποτυπώνει τη βαθμολογία που πέτυχαν 91 χώρες σε τρία βασικά πεδία: Τα μαθηματικά, τις φυσικές επιστήμες και την κατανόηση ενός κειμένου.
Στην Ελλάδα, οι συμμετέχοντες και συμμετέχουσες στην έκθεση PISA 2025 ήταν 6.858 μαθητές και μαθήτριες, που -σύμφωνα με το υπουργείο Παιδείας- αποτελούν το αντιπροσωπευτικό δείγμα πάνω στο οποίο υπολογίζονται οι εθνικές επιδόσεις της Ελλάδας και όχι έναν αριθμό μαθητών που βαθμολογήθηκε ο καθένας ξεχωριστά με τις ίδιες ερωτήσεις.
Είναι το υψηλότερο ποσοστό κάλυψης που έχει καταγραφεί στην Ελλάδα από την έναρξη της PISA το 2000.
Οι Έλληνες μαθητές συγκέντρωσαν 424 μονάδες στα Μαθηματικά, 434 στις Φυσικές Επιστήμες και 423 στην Κατανόηση Κειμένου. Οι επιδόσεις παραμένουν σημαντικά χαμηλότερες από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης), ο οποίος διαμορφώθηκε στις 463, 482 και 461 μονάδες αντίστοιχα. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα βρίσκεται 39 μονάδες κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ στα Μαθηματικά, 48 μονάδες κάτω στις Φυσικές Επιστήμες και 38 μονάδες κάτω στην Κατανόηση Κειμένου. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος αυτών των διαφορών, ο ΟΟΣΑ χρησιμοποιεί ως έναν κατά προσέγγιση κανόνα ότι περίπου 20 μονάδες στην κλίμακα της PISA αντιστοιχούν σε ένα σχολικό έτος μάθησης.
Η πρώτη ανάγνωση των αποτελεσμάτων είναι επομένως δύσκολη: η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται χαμηλά, όμως για πρώτη φορά μετά από περισσότερο από μία δεκαετία ανακόπτεται η διαρκής διεύρυνση της απόστασής της από τον ΟΟΣΑ και την ΕΕ27.
Πτώση και στα τρία πεδία, αλλά όχι ίδια με το 2022
Σε σχέση με την προηγούμενη έρευνα του 2022, η Ελλάδα έχασε 6 μονάδες στα Μαθηματικά, 7 στις Φυσικές Επιστήμες και 16 στην Κατανόηση Κειμένου.
Η πτώση στην Κατανόηση Κειμένου είναι στατιστικά σημαντική. Αντίθετα, στα Μαθηματικά και τις Φυσικές Επιστήμες η μεταβολή δεν είναι στατιστικά σημαντική και, σύμφωνα με την ανάλυση των αποτελεσμάτων, συνιστά περισσότερο σταθεροποίηση παρά νέα σημαντική υποχώρηση.
Η ελληνική εικόνα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν συγκρίνεται με τον διεθνή μέσο όρο. Στα Μαθηματικά ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ υποχώρησε 11 μονάδες, έναντι 6 της Ελλάδας. Στις Φυσικές Επιστήμες η Ελλάδα έχασε 7 μονάδες, έναντι 5 του συνόλου των 91 χωρών που συμμετέχουν στην έκθεση Pisa του ΟΟΣΑ, ενώ στην Κατανόηση Κειμένου η πτώση ήταν ίδια: 16 μονάδες.
Μαθηματικά: Η επίδοση της Ελλάδας μειώθηκε κατά 6 μονάδες σε σχέση με το 2022, μεταβολή που δεν είναι στατιστικά σημαντική.
Πηγή: Newsbomb / Εβελίνα Καράτζιου
Φυσικές Επιστήμες: Η επίδοση της Ελλάδας μειώθηκε κατά 7 μονάδες σε σχέση με το 2022, χωρίς στατιστικά σημαντική μεταβολή.
Πηγή: Newsbomb / Εβελίνα Καράτζιου
Κατανόηση Κειμένου: Η επίδοση της Ελλάδας μειώθηκε κατά 16 μονάδες σε σχέση με το 2022, καταγράφοντας στατιστικά σημαντική πτώση.
Πηγή: Newsbomb / Εβελίνα Καράτζιου
Η Ελλάδα κατέγραψε μικρότερη πτώση από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ στα Μαθηματικά, αντίστοιχη πτώση στην Κατανόηση Κειμένου και ελαφρώς μεγαλύτερη πτώση στις Φυσικές Επιστήμες.
Η PISA 2025, άλλωστε, ήταν συνολικά μια δύσκολη χρονιά για τα εκπαιδευτικά συστήματα. Οι επιδόσεις των 15χρονων διεθνώς ήταν οι χαμηλότερες από την έναρξη της έρευνας, με σημαντικές απώλειες ακόμη και σε χώρες που παραδοσιακά βρίσκονται στην κορυφή. Ο ΟΟΣΑ καταγράφει την PISA 2025 ως τη χειρότερη μέχρι σήμερα μέση επίδοση των χωρών του στα Μαθηματικά και στην Κατανόηση Κειμένου, ενώ περίπου ένας στους πέντε 15χρονους στις χώρες του ΟΟΣΑ βρίσκεται πλέον κάτω από το βασικό επίπεδο και στα τρία γνωστικά αντικείμενα.
Ο πίνακας (σ.σ. δημιουργήθηκε με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης) δείχνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται αρκετά κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και της ΕΕ και στις τρεις δεξιότητες. Στα Μαθηματικά και στην Κατανόηση Κειμένου βρίσκεται πάνω από την Κύπρο, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία, αλλά η απόσταση από τις χώρες με τις υψηλότερες επιδόσεις παραμένει μεγάλη.
Η Ελλάδα μικραίνει την απόσταση από τον ΟΟΣΑ
Το σημαντικότερο στοιχείο για την ελληνική περίπτωση βρίσκεται στη διαχρονική τάση.
Για περισσότερο από δέκα χρόνια η Ελλάδα διεύρυνε την απόστασή της από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Το 2025, σύμφωνα με το υπουργείο Παιδείας, αυτή η πορεία ανακόπτεται.
Στα Μαθηματικά, μάλιστα, η χώρα περνά από μια περίοδο απόκλισης σε τάση σύγκλισης, μειώνοντας την απόστασή της από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ κατά περίπου 5 μονάδες. Στις Φυσικές Επιστήμες η τάση απόκλισης επιβραδύνεται, ενώ στην Κατανόηση Κειμένου η απόσταση ουσιαστικά σταθεροποιείται.
Σε σχέση με την ΕΕ27, η Ελλάδα περιορίζει επίσης την απόστασή της στα Μαθηματικά και στην Κατανόηση Κειμένου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η χώρα έχει καλύψει το χαμένο έδαφος. Σημαίνει ότι η επιδείνωση της σχετικής θέσης της, που χαρακτήριζε την προηγούμενη δεκαετία, φαίνεται να έχει ανακοπεί.
Newsbomb / Εβελίνα Καράτζιου
Μεταβολή της τάσης σύγκλισης/απόκλισης της Ελλάδας από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ μεταξύ 2022 και 2025.
Ελλάδα VS 27 χώρες της ΕΕ
Η ελληνική πτώση αποκτά διαφορετική διάσταση όταν συγκριθεί με τις απώλειες άλλων χωρών.
Στις Φυσικές Επιστήμες, η Ελλάδα έχασε 7 μονάδες. Η πτώση ήταν πολύ μεγαλύτερη στο Χονγκ Κονγκ και στη Λετονία (-25), στο Ισραήλ (-23), στη Δανία και τη Σλοβενία (-16), στη Μάλτα (-13), στην Ιαπωνία (-9), αλλά και στη Σουηδία και τη Νορβηγία (-8). Η ελληνική απώλεια ήταν ίδια με της Ισπανίας, της Φινλανδίας, της Τσεχίας και της Γερμανίας.
Στην Κατανόηση Κειμένου, η Ελλάδα έχασε 16 μονάδες. Η πτώση ήταν όμως πολύ μεγαλύτερη στη Λετονία (-45), στο Ισραήλ (-38), στη Μάλτα (-31), στη Δανία (-29), στη Νορβηγία και τη Σλοβενία (-24), στην Ισπανία (-23), στην Κροατία και τη Σουηδία (-22 και -21 αντίστοιχα). Η Ελλάδα βρέθηκε κοντά στις απώλειες της Φινλανδίας, της Ιρλανδίας, της Ρουμανίας, της Γερμανίας, της Πορτογαλίας, των ΗΠΑ και της Κορέας.
Στα Μαθηματικά, η απώλεια των 6 μονάδων ήταν ακόμη μικρότερη από εκείνη πολλών ισχυρών εκπαιδευτικών συστημάτων. Η Μάλτα έχασε 27 μονάδες, το Ισραήλ και η Σλοβενία 25, η Λετονία 23, το Χονγκ Κονγκ και η Δανία 19, η Σουηδία 18, η Νορβηγία 17, η Γαλλία και η Ισπανία 16 και η Φινλανδία 15.
NewsbomNewsbomb / Εβελίνα Καράτζιουb / Εβελίνα Καράτζιου
Η εικόνα αυτή δεν αναιρεί τη χαμηλή επίδοση της Ελλάδας. Δείχνει όμως ότι η διεθνής κρίση των μαθησιακών επιδόσεων είναι πολύ ευρύτερη και πλήττει ακόμη και χώρες που επί δεκαετίες θεωρούνταν πρότυπα.
Ο ΟΟΣΑ δεν αποδίδει την παγκόσμια πτώση σε έναν μόνο παράγοντα. Στα ευρήματα της PISA 2025 εμφανίζονται ενδείξεις για μειωμένη συγκέντρωση και επιμονή στις δύσκολες εργασίες, περισσότερες βιαστικές απαντήσεις, υποχώρηση ορισμένων δεικτών περιέργειας και προσπάθειας, αλλά και επιδείνωση του κλίματος στην τάξη και αύξηση του χρόνου που απαιτείται για τη διαχείριση πειθαρχικών προβλημάτων.
Το μεγάλο πρόβλημα: Σχεδόν ένας στους δύο μαθητές χωρίς βασικό επίπεδο στα Μαθηματικά
Πίσω από τον μέσο όρο των 424 μονάδων στα Μαθηματικά βρίσκεται ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο.
Το 49,5% των μαθητών στην Ελλάδα δεν φτάνει στο βασικό επίπεδο λειτουργικού εγγραμματισμού στα Μαθηματικά. Στην Κατανόηση Κειμένου το αντίστοιχο ποσοστό είναι 43,8%, ενώ στις Φυσικές Επιστήμες 40,9%.
Στην κλίμακα της PISA, το Επίπεδο 2 θεωρείται το βασικό επίπεδο επάρκειας. Οι μαθητές που βρίσκονται τουλάχιστον σε αυτό το επίπεδο μπορούν να αντιμετωπίσουν προβλήματα και εργασίες που απαιτούν βασική εφαρμογή γνώσεων και δεξιοτήτων. Επομένως, το ποσοστό κάτω από το Επίπεδο 2 δείχνει το τμήμα των μαθητών που δεν έχει κατακτήσει αυτό το ελάχιστο επίπεδο επάρκειας.
Πρόκειται για μαθητές που ολοκληρώνουν την υποχρεωτική εκπαίδευση χωρίς να έχουν κατακτήσει τις βασικές δεξιότητες που απαιτούνται για να ανταποκριθούν σε απλές απαιτήσεις της καθημερινής ζωής: να κατανοούν απλά κείμενα, να ερμηνεύουν βασικά φαινόμενα ή να κάνουν απλούς μαθηματικούς συλλογισμούς και πράξεις.
Την ίδια στιγμή, οι μαθητές που φτάνουν στις υψηλότερες βαθμίδες επίδοσης παραμένουν πολύ λίγοι. Στα Μαθηματικά μόλις 2% των μαθητών φτάνει στα επίπεδα 5 και 6, ενώ στις Φυσικές Επιστήμες και στην Κατανόηση Κειμένου το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 1%.
Άρα το ελληνικό πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι ο μέσος μαθητής βρίσκεται χαμηλά. Είναι και ότι το εκπαιδευτικό σύστημα δυσκολεύεται να εξασφαλίσει ένα βασικό επίπεδο γνώσεων για ένα πολύ μεγάλο τμήμα των μαθητών, ενώ παράλληλα έχει πολύ μικρή «ουρά» μαθητών στις κορυφαίες επιδόσεις.
47η θέση στην πρώτη PISA για την επίλυση προβλημάτων σε ψηφιακά περιβάλλοντα
Για πρώτη φορά το 2025 οι μαθητές εξετάστηκαν και στην Επίλυση Προβλημάτων σε Ψηφιακά Περιβάλλοντα (Computational Problem Solving).
Η Ελλάδα συγκέντρωσε 461 μονάδες, έναντι 500 στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, καταλαμβάνοντας την 47η θέση μεταξύ 91 χωρών.
Το αποτέλεσμα δείχνει ότι η απόσταση της χώρας δεν περιορίζεται στις παραδοσιακές σχολικές δεξιότητες, αλλά επεκτείνεται και σε ένα νέο πεδίο που συνδέεται άμεσα με τις απαιτήσεις της ψηφιακής εποχής.
Την ίδια στιγμή, καταγράφονται μεγάλες διαφορές μεταξύ των σχολείων. Περίπου 38 σχολεία του δείγματος, εκ των οποίων 32 δημόσια, πέτυχαν επιδόσεις από πολύ υψηλότερες έως κοντά στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Πρόκειται περίπου για ένα στα έξι σχολεία του δείγματος.
Newsbomb / Εβελίνα Καράτζιου
Περισσότερα ψηφιακά εργαλεία, αλλά μικρότερη αξιοποίησή τους στην τάξη
Η Ελλάδα εμφανίζει βελτίωση στις ψηφιακές υποδομές. Από το 2018 έως το 2025 ο αριθμός των διαθέσιμων ηλεκτρονικών υπολογιστών για εκπαιδευτική χρήση ανά μαθητή αυξήθηκε με σχεδόν διπλάσιο ρυθμό βελτίωσης από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.
Ωστόσο, οι ίδιοι οι μαθητές περιγράφουν ένα λιγότερο υποστηρικτικό και γνωστικά ενισχυτικό μαθησιακό περιβάλλον από αυτό που καταγράφεται κατά μέσο όρο στις χώρες του ΟΟΣΑ. Αναφέρουν μικρότερη υποστήριξη από τους εκπαιδευτικούς, περιορισμένη χρήση τεχνικών που ενεργοποιούν τη σκέψη τους και μικρότερη αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών και τεχνητής νοημοσύνης στο σχολείο.
Η αντίφαση είναι χαρακτηριστική: ο εξοπλισμός βελτιώνεται, αλλά η πρόκληση μετατοπίζεται πλέον στο πώς χρησιμοποιείται μέσα στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Η ίδια η PISA 2025 δείχνει πάντως ότι η σχέση με τα ψηφιακά εργαλεία δεν είναι απλή: η μέτρια και στοχευμένη χρήση τους μπορεί να συνδέεται με καλύτερες επιδόσεις, ενώ η υπερβολική χρήση και η ψηφιακή διάσπαση της προσοχής συνδέονται με χειρότερα αποτελέσματα. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει επομένως ότι η τεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να ενισχύσουν τη μάθηση μόνο όταν χρησιμοποιούνται με σαφή εκπαιδευτικό σκοπό και δεν υποκαθιστούν την προσπάθεια και τη σκέψη του μαθητή.
Περισσότερη ασφάλεια και λιγότερα κινητά στα σχολεία
Δεν είναι όλα τα ευρήματα αρνητικά. Σε σχέση με το 2022, έχει βελτιωθεί το αίσθημα ασφάλειας των μαθητών και το αίσθημα ότι ανήκουν στο σχολείο. Παράλληλα, σύμφωνα με τις απαντήσεις των ίδιων των μαθητών, η απαγόρευση της χρήσης κινητών φαίνεται να έχει αποτέλεσμα, καθώς έχει αυξηθεί σημαντικά το ποσοστό όσων δηλώνουν ότι δεν χρησιμοποιούν καθόλου ή χρησιμοποιούν ελάχιστα το κινητό τους στο σχολείο.
Στην Ελλάδα, το 98% των μαθητών φοιτά σε σχολεία όπου ισχύει απαγόρευση χρήσης κινητών τηλεφώνων, έναντι 49% κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ. Το ποσοστό αυτό ήταν ήδη 95% το 2022.
Την ίδια στιγμή, όμως, οι μαθητές αναφέρουν συχνότερα προβλήματα χαμηλής παραβατικότητας, όπως πειθαρχικά προβλήματα, απουσίες και καθυστερήσεις, σε σχέση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, ενώ η εικόνα αυτή έχει επιδεινωθεί την τελευταία δεκαετία.
Οι μαθητές θέλουν να προχωρήσουν, αλλά το σχολείο δεν αρκεί
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα ευρήματα είναι ότι οι Έλληνες μαθητές εμφανίζουν υψηλότερες εκπαιδευτικές και επαγγελματικές προσδοκίες για το μέλλον τους σε σχέση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.
Παράλληλα δηλώνουν ισχυρότερη οικογενειακή υποστήριξη και αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στη μελέτη και στην εξωσχολική υποστήριξη.
Οι στάσεις τους απέναντι στη μάθηση είναι, ωστόσο, πιο αρνητικές από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ ως προς την περιέργεια, την επιμονή, την αυτορρύθμιση και τη γνωστική προσαρμοστικότητα. Από την άλλη, εμφανίζουν ισχυρότερη πεποίθηση ότι οι ικανότητες μπορούν να αναπτυχθούν μέσω προσπάθειας, μάθησης και επιμονής.
Η νέα πρόκληση δεν είναι μόνο «περισσότεροι πόροι»
Οι διευθυντές των ελληνικών σχολείων εξακολουθούν να αναφέρουν μεγαλύτερες ελλείψεις προσωπικού από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, ιδιαίτερα σε κοινωνικά ευάλωτες και περιφερειακές σχολικές μονάδες.
Συγκεκριμένα, το 46% των μαθητών στην Ελλάδα φοιτά σε σχολεία όπου οι διευθυντές αναφέρουν ότι η έλλειψη εκπαιδευτικών εμποδίζει τη διδασκαλία, έναντι 39% στον ΟΟΣΑ. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η διαφορά στο υποστηρικτικό προσωπικό: 78% στην Ελλάδα έναντι 39% στον ΟΟΣΑ.
Αντίστοιχα, η επόμενη φάση της εκπαιδευτικής πολιτικής δεν μπορεί να περιοριστεί στην αγορά εξοπλισμού ή στην αύξηση των πόρων. Η πρόκληση είναι η μετατροπή αυτών των πόρων σε καλύτερη διδασκαλία, μεγαλύτερη μαθητική ενεργοποίηση και καλύτερες επιδόσεις.
Η Ελλάδα 23η στην Ευρώπη
Στη συνολική εικόνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις. Κατατάσσεται 23η μεταξύ των 27 χωρών της ΕΕ, πάνω από την Κύπρο, τη Βουλγαρία και τη Ρουμανία.
Η θέση αυτή υπενθυμίζει ότι, παρά την ανακοπή της πολυετούς απόκλισης, το χάσμα παραμένει μεγάλο.
Η PISA 2025 επομένως δεν είναι ούτε μια ιστορία «καταστροφής» ούτε μια ιστορία «επιτυχίας» για την Ελλάδα. Είναι περισσότερο μια ιστορία σταθεροποίησης σε χαμηλό επίπεδο.
Η χώρα εξακολουθεί να απέχει σημαντικά από τον ΟΟΣΑ και σχεδόν οι μισοί μαθητές δεν κατακτούν το βασικό επίπεδο στα Μαθηματικά. Όμως, την ίδια στιγμή, η πολυετής επιδείνωση της σχετικής θέσης της φαίνεται να ανακόπτεται, ενώ στα Μαθηματικά εμφανίζεται για πρώτη φορά εδώ και χρόνια τάση σύγκλισης.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι αν αυτή η σταθεροποίηση θα αποτελέσει το τέλος μιας μακράς περιόδου υποχώρησης ή την αρχή μιας πραγματικής ανάκαμψης.
Η απάντηση θα κριθεί λιγότερο από το πόσους ακόμη πόρους θα προσθέσει το σύστημα και περισσότερο από το αν οι νέες αλλαγές -τα νέα προγράμματα σπουδών, τα νέα βιβλία, η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, η ψηφιακή αναβάθμιση και η μεγαλύτερη εξοικείωση με τη λογική της PISA- θα μεταφραστούν σε κάτι μετρήσιμο: περισσότερους μαθητές πάνω από το βασικό επίπεδο και περισσότερους μαθητές στις υψηλές επιδόσεις.
