Ο ΑΗΣ (ατμοηλεκτρικός σταθμός) Αγίου Δημητρίου Κοζάνης, που έχει συνδέσει το όνομά του με μια ολόκληρη κοινωνία, ύστερα από 42 χρόνια αδιάλειπτης λειτουργίας, ρίχνει αυλαία.
Ο μεγαλύτερος και πιο ιστορικός λιγνιτικός σταθμός της χώρας στο ομώνυμο χωριό που υπάγεται στο Δήμο Κοζάνης έσβησε σήμερα οριστικά τα φουγάρα του, για να δώσει τη θέση του στη νέα εποχή.
Οι προτάσεις για την αξιοποίηση του χώρου και του υπάρχοντος δικτύου έτσι ώστε να τοποθετηθούν μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες βρίσκονται ακόμα σε στάδιο συζητήσεων και η μονάδα του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου είναι μια από τις πιθανές τοποθεσίες.
Την ίδια στιγμή ωστόσο, στην τοπική κοινωνία και στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας επικρατεί θλίψη για το οριστικό λουκέτο στον ΑΗΣ. Το εμβληματικό εργοστάσιο της ΔΕΗ περνά στην Ιστορία, αφήνοντας πίσω του όχι μόνο ενεργειακό αποτύπωμα, καθώς και μεγάλο προβληματισμό για το μέλλον της περιοχής.
Αντιδρούν τα συνδικάτα, αγωνία για το μέλλον του τόπου
Τα Εργατικά Κέντρα Κοζάνης και Πτολεμαΐδας-Εορδαίας προκήρυξαν τρίωρη στάση εργασίας από τις 07.00 έως τις 10.00 το πρωί και κάλεσαν εργαζόμενους και πολίτες σε μαζική συμμετοχή στην παράσταση διαμαρτυρίας στην πύλη του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου.
Τα σωματεία ζητούν παράταση λειτουργίας των λιγνιτικών μονάδων, διατήρηση του λιγνίτη στο ενεργειακό μείγμα της χώρας, διασφάλιση της τηλεθέρμανσης και μέτρα προστασίας της απασχόλησης. Κεντρικό ζήτημα αποτελεί, όπως αναφέρουν και στην επιστολή που απέστειλαν στον πρωθυπουργό, η απουσία ενός ολοκληρωμένου σχεδίου μετάβασης, καθώς η απολιγνιτοποίηση προχωρά με γρήγορους ρυθμούς, χωρίς –όπως υποστηρίζουν φορείς και εργαζόμενοι– να έχουν εξασφαλιστεί νέες επενδύσεις, εναλλακτικές θέσεις εργασίας και σταθερές υποδομές για την επόμενη μέρα.
Από τη δεκαετία του ’80 ο ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου αποτέλεσε τον βασικό πυλώνα του Λιγνιτικού Κέντρου Δυτικής Μακεδονίας, τροφοδοτώντας με ηλεκτρική ενέργεια τη χώρα και στηρίζοντας οικονομικά χιλιάδες νοικοκυριά. Παράλληλα, από το 1993 συνδέθηκε άμεσα με την τηλεθέρμανση της Κοζάνης, καλύπτοντας κρίσιμες ανάγκες θέρμανσης για την πόλη.
Από το 2019 όταν κι ερρίφθη ο κύβος για απολιγνιτοποίηση, το εργοστάσιο ουσιαστικά υπολειτουργούσε και έμενε ανοιχτό κυρίως για λόγους ενεργειακής επάρκειας και τηλεθέρμανσης.
Ζητούν συνάντηση με τον πρωθυπουργό
Την ίδια στιγμή, συνάντηση με τον πρωθυπουργό για τις εξελίξεις στην απολιγνιτοποίηση, ζητάει το Εμπορικό και Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Κοζάνης. Στο τραπέζι, θέτει ζητήματα όπως την ανάγκη άμεσης επανεξέτασης του χρονοδιαγράμματος παύσης λειτουργίας των λιγνιτικών μονάδων, ενώ ακόμη ζητούνται μέτρα για την ενεργειακή, κοινωνική και οικονομική προστασία των κατοίκων και της περιοχής.
Συγκεκριμένα ζητούν:
- Τη συνέχιση λειτουργίας του ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου έως την πλήρη ολοκλήρωση, διασύνδεση και δοκιμασμένη λειτουργία της νέας μονάδας φυσικού αερίου στην Καρδιά και όλων των υποδομών τηλεθέρμανσης.
- Τη διατήρηση της Πτολεμαΐδας V σε καθεστώς στρατηγικής εφεδρείας τουλάχιστον έως το 2028, σύμφωνα και με τον αρχικό σχεδιασμό της Πολιτείας, ώστε να διασφαλιστεί η ενεργειακή επάρκεια και η ομαλή μετάβαση του ηλεκτρικού συστήματος.
- Την εξέταση ειδικού μεταβατικού μηχανισμού στρατηγικής εφεδρείας και αποζημίωσης διαθεσιμότητας ισχύος για κρίσιμες λιγνιτικές μονάδες, αποκλειστικά για λόγους ενεργειακής ασφάλειας και τηλεθέρμανσης.
- Τη θεσμοθέτηση ειδικού “Θερμικού Ισοδυνάμου Δίκαιης Μετάβασης” για ολόκληρη τη Δυτική Μακεδονία, ως ειδικού μηχανισμού ενεργειακής και κοινωνικής συνοχής για την Κλιματική Ζώνη Δ, ώστε να προστατευθούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις από τη δραματική αύξηση του κόστους θέρμανσης.
- Τη θεσμοθέτηση σταθερής απόδοσης ποσοστού της τάξεως του 10% επί των ετήσιων εθνικών εσόδων από το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών Ρύπων (ETS) προς τη Δυτική Μακεδονία. Τα εθνικά έσοδα από το ETS δημιουργήθηκαν ιστορικά πάνω στη λιγνιτική παραγωγική βάση της Δυτικής Μακεδονίας και σήμερα αυξάνονται περαιτέρω εξαιτίας της ίδιας της διαδικασίας απολιγνιτοποίησης. Είναι επομένως εύλογο και δίκαιο σημαντικό μέρος αυτών των πόρων να επιστρέφει στην περιοχή που επωμίστηκε επί δεκαετίες το περιβαλλοντικό, κοινωνικό και οικονομικό κόστος της ενεργειακής παραγωγής και σήμερα σηκώνει το μεγαλύτερο βάρος της μετάβασης. Με βάση τα επίσημα στοιχεία των εθνικών εσόδων από ETS, εάν εφαρμοστεί κατανομή ποσοστού της τάξεως του 10% προς τη Δυτική Μακεδονία, το ποσό που θα μπορούσε να κατευθυνθεί στην περιοχή μόνο για την περίοδο 2026–2030 εκτιμάται ότι θα ανέλθει περίπου στα 570,6 εκατ. ευρώ, με σαφή πρόβλεψη για τηλεθερμάνσεις, στοχευμένα προγράμματα εξοικονόμησης ενέργειας, στήριξη επιχειρήσεων, νέες θέσεις εργασίας και παραγωγικές επενδύσεις.
- Τη θεσμοθέτηση πρόσθετης ειδικής εισφοράς ύψους 2% επί των σταθμών ΑΠΕ με εγκατεστημένη ισχύ άνω του 1 MW που υπάρχουν στη Δυτική Μακεδονία, ως πρόσθετου ανταποδοτικού πόρου για τη στήριξη της περιοχής. Η εισφορά αυτή θα λειτουργεί συμπληρωματικά και επιπλέον του ήδη υφιστάμενου ειδικού τέλους 3% υπέρ των τοπικών κοινωνιών από σταθμούς ΑΠΕ. Οι πρόσθετοι αυτοί πόροι προτείνεται να ενισχύουν και να λειτουργούν συμπληρωματικά προς το πλαίσιο χρηματοδότησης του σημείου 5 που αφορά τα έσοδα από το ETS.
- Την επαναφορά της Δίκαιης Μετάβασης ως διακριτού χρηματοδοτικού πυλώνα στο νέο ΕΣΠΑ 2028–2034. Καθώς, στον σχεδιασμό της νέας προγραμματικής περιόδου της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2028–2034 δεν προβλέπεται έως σήμερα ξεχωριστός πυλώνας ή χρηματοδοτικό εργαλείο για τη Δίκαιη Μετάβαση. Η απουσία αυτού του μηχανισμού δημιουργεί σοβαρό κίνδυνο χρηματοδοτικού κενού για τις λιγνιτικές περιοχές, οι οποίες εξακολουθούν να βρίσκονται σε μεταβατικό στάδιο και δεν έχουν ακόμη αναπληρώσει τις απώλειες της απολιγνιτοποίησης.
