Η γέφυρα του Στρυμόνα που ένωνε την Ανατολή με τη Δύση ήταν σε συνεχή χρήση από τον 6ο π.Χ. ως τον 18ο – Το έργο συντήρησής της εγκαινιάζει σήμερα η υπουργός Πολιτισμού
Πάτησαν πάνω της ο στρατηγός Βρασίδας κατά τον Πελοποννησιακό Πόλεμο, αργότερα ο Ξέρξης και πιο μετά ο βασιλιάς της Μακεδονίας Φίλιππος κι ο Μέγας Αλέξανδρος καθοδόν προς την εκστρατεία του στην Ανατολή. Η ξύλινη γέφυρα της Αμφίπολης, που ενώνει τις όχθες του Στρυμόνα είναι μνημείο πολιτισμού που αναδεικνύει την ιστορία της Μακεδονίας για 2.500 χρόνια. Είχε μήκος 275 μέτρα, πλάτος 5,5-6 μέτρα και ήταν κατασκευασμένη από ξύλινους πασσάλους τα άκρα των οποίων ήταν πελεκημένα, ώστε να καταλήγουν σε αιχμή τοποθετημένη ενίοτε σε σιδερένια κεφαλή, επίσης αιχμηρή.
«Πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική γέφυρα που ενώνει την Ανατολή με τη Δύση, ένα μοναδικό μνημείο για τον ελλαδικό χώρο, που διασώζει όχι μόνο κομμάτια της ιστορίας, αλλά στοιχεία για την κατασκευή της, ακόμη και ξύλινους πασσάλους που στέκουν ως σήμερα στη θέση τους», λέει στη Voria, η προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών, Δημητρία Μαλαμίδου. Σήμερα το βράδυ στις 8 η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, εγκαινιάζει το μεγάλο έργο για την προστασία και τη συντήρηση της αρχαίας ξύλινης γέφυρας στην Αμφίπολη και αποδίδεται έτσι στο κοινό ως επισκέψιμη, ένα έργο που χρηματοδοτήθηκε από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας με 1,12 εκατ. ευρώ.
Η άνθηση της Αμφίπολης
Η αρχαία ξύλινη γέφυρα της Αμφίπολης έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην οικονομική και εμπορική ανάπτυξη της αρχαίας Αμφίπολης, μιας και συνέδεε τον ποταμό Στρυμόνα με την πόλη. Η Αμφίπολη, ήταν πόλη στρατηγικής σημασίας όχι μόνο λόγω της ναυπηγήσιμης ξυλείας που πρόσφερε η περιοχή, αλλά και επειδή βρισκόταν κοντά στα χρυσωρυχεία του Παγγαίου. Η εξέχουσα σημασία της γέφυρας έγκειται στο γεγονός ότι για πρώτη φορά έχουμε μαρτυρίες για τον τρόπο κατασκευής της υποδομής και της διάταξης των πάσσαλων μιας τυπικής, ξύλινης γέφυρας των κλασικών χρόνων.
Χρονολογείται στα τέλη του 5ου αιώνα π.Χ. με βάση τα κινητά ευρήματα και η πρώτη αναφορά στις πηγές έρχεται από τον Θουκυδίδη. Όπως αναφέρει ο ιστορικός, ο Σπαρτιάτης στρατηγός Βρασίδας, το έτος 424 π.Χ. στη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου, στην μάχη με τον Κλέωνα, όντας ο νικητής, κατέλαβε την γέφυρα, εξουδετερώνοντας με άνεση μια μικρή φρουρά που βρισκόταν εντός της και μπήκε έτσι στην Αμφίπολη. Λίγο αργότερα ωστόσο το 422 π.Χ. στη σύγκρουση Αθηναίων και Σπαρτιατών έπεσαν ηρωικά μαχόμενοι τόσο ο Βρασίδας, όσο και ο Κλέωνας.
Ο Φίλιππος της Μακεδονίας διέσχισε πολλές φορές την ξύλινη γέφυρα επισκεπτόμενος τις περιοχές του βασιλείου του, όπως και ο Μέγας Αλέξανδρος που ανέδειξε τη σημασία της Αφμίπολης, καθώς η πόλη αποτέλεσε τη βάση συγκέντρωσης του στρατού του το 335 π.Χ. στο πλαίσιο της προετοιμασίας για την εκστρατεία του στα βάθη της Ανατολής.
Οι ξύλινοι πάσσαλοι επισκέψιμο μνημείο
Τα πρώτα αρχαιολογικά δεδομένα της γέφυρας ήρθαν στο φως κατά τη διάρκεια των ανασκαφών από τον Δημήτρη Λαζαρίδη -που έχει ταυτίσει το όνομά του με την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου της Αμφίπολης- το 1977-1978, όταν και αποκαλύφθηκε η πασσαλόπηκτη υποδομή της. Οι ανασκαφές έγιναν στο πλαίσιο εργασιών της τότε Νομαρχίας Σερρών για τη διαπλάτυνση και την εκβάθυνση της κοίτης του Στρυμόνα.
Τα στοιχεία που βρέθηκαν -πάσσαλοι, κορμοί δέντρων και δοκοί- ήταν πάνω από 1.250, αλλά η κατάσταση διατήρησής τους δεν ήταν καλή και ανασύρθηκαν στην επιφάνεια μόνο 220 πάσσαλοι. Επιπλέον έχουν βρεθεί σιδερένιες αιχμές, καρφιά, μολύβδινοι σύνδεσμοι και εργαλεία επεξεργασίας του ξύλου, ευρήματα που σχετίζονται με την κατασκευή και τη λειτουργία της γέφυρας.
Η μελέτη του υλικού και η χρονολόγηση με τη μέθοδο του άνθρακα-14 τοποθετεί την έναρξη κατασκευής και λειτουργίας της πιθανόν στην αρχαϊκή περίοδο, πριν ακόμη από την ίδρυση της αθηναϊκής αποικίας της Αμφίπολης το 437 π.Χ. Η κύρια κατασκευαστική φάση τεκμηριώνεται με βεβαιότητα στους κλασικούς χρόνους και κυρίως στον 5ο αιώνα π.Χ., ενώ εντοπίστηκαν διαδοχικές επισκευές κατά την ελληνιστική, τη ρωμαϊκή, την παλαιοχριστιανική, τη βυζαντινή και την πρώιμη οθωμανική περίοδο. Μάλιστα οι τελευταίες αναφορές για τη χρήση της γέφυρας στη διάσχιση του Στρυμόνα είναι τον 18ο αιώνα, όταν Ευρωπαίοι περιηγητές έφτασαν στην Αμφίπολη και έγραψαν για τη σημασία της αρχαίας πόλης και των κατάλοιπων που ήταν ορατά.
Σήμερα 101 πάσσαλοι και εκμαγεία πασσάλων της υποδομής, διατηρούνται και βρίσκονται σε τμήμα του αρχαιολογικού χώρου της Αμφίπολης πολύ κοντά στο σημείο της αρχικής τους θέσης κατά την αρχαιότητα. Το έργο προέβλεπε τον καθαρισμό των πασσάλων και την κατασκευή νέου στέγαστρου για την προστασία του μνημείου, το οποίο είναι πλέον επισκέψιμο.
