Ένα ερώτημα που απασχολεί γονείς, κηδεμόνες και εκπαιδευτικούς ανά τον κόσμο είναι το κατά πόσο οι πλατφόρμες και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φέρουν ευθύνη για τη βλάβη που μπορεί να προκαλέσει το περιεχόμενο που προωθούν στους χρήστες και ιδίως στα νεαρά σε ηλικία άτομα. Και καθώς η χρήση των social media ξεκινά πλέον από ολοένα μικρότερες ηλικίες, το ερώτημα αυτό γίνεται πιο επίκαιρο από ποτέ.
Η υπόθεση αυτοκτονίας μίας έφηβης στην Ιταλία, η οποία έγινε πρόσφατα γνωστή, είναι μία από αυτές που συμμετέχουν σε συλλογική αγωγή κατά των εταιρειών Meta και TikTok, κατηγορώντας τις πλατφόρμες ότι δεν προστατεύουν επαρκώς τους ανήλικους χρήστες. Η μητέρα της 12χρονης Ροσέλα είδε μέσα σε λίγους μήνες, της κόρης της να αλλάζει δραματικά, καθώς οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης τής πρότειναν ολοένα και περισσότερο περιεχόμενο σχετικό με την αυτοτραυματική συμπεριφορά και την κατάθλιψη. Πέντε μήνες αργότερα, το κορίτσι έβαλε τέλος στη ζωή του.
Μετά τον θάνατο της κόρης τους, οι γονείς κατάφεραν να αποκτήσουν πρόσβαση στις ηλεκτρονικές συσκευές της και διαπίστωσαν ότι η Ροσέλα χρησιμοποιούσε τα κοινωνικά δίκτυα πολύ περισσότερο απ’ όσο γνώριζαν. Ανάμεσα στα ευρήματα ήταν και ένας μυστικός λογαριασμός στο Instagram με το όνομα «Just a dead pers0n» («Απλώς ένας νεκρός άνθρωπος»), όπου το γράμμα «ο» είχε αντικατασταθεί από τον αριθμό μηδέν. Σύμφωνα με τους γονείς, τον Σεπτέμβριο του 2023 η Ροσέλα άρχισε να αναζητά περιεχόμενο σχετικό με την κατάθλιψη, το οποίο αντανακλούσε τα συναισθήματά της. Όπως υποστηρίζουν, οι αλγόριθμοι των πλατφορμών συνέχισαν να της προτείνουν παρόμοιο υλικό, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο που ενίσχυσε την ψυχική της επιβάρυνση.
«Κάποια στιγμή ήταν σαν (το περιεχόμενο αυτό) να απέκτησε δική του ζωή. Μεγάλωνε διαρκώς μέχρι που κάλυψε τη χαρούμενη και κοινωνική πλευρά της, το φωτεινό κομμάτι του χαρακτήρα της», δήλωσε η μητέρα της στο Reuters. Οι ενάγοντες ζητούν αυστηρότερους περιορισμούς στην πρόσβαση των ανηλίκων στις πλατφόρμες και μεγαλύτερη ενημέρωση των οικογενειών για τους πιθανούς κινδύνους.
Η οικογένεια συγκαταλέγεται ανάμεσα σε αρκετές ιταλικές οικογένειες που έχουν προσφύγει στη Δικαιοσύνη κατά της Meta, της μητρικής εταιρείας του Facebook και του Instagram και του TikTok. Πρόκειται για την πρώτη συλλογική αγωγή στην Ιταλία που αμφισβητεί ευθέως τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων των κοινωνικών δικτύων.
Την ίδια ώρα οικογένειες στη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και οργανώσεις προστασίας των δικαιωμάτων των παιδιών, στρέφονται επίσης κατά των ίδιων εταιρειών. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του euronews, οι αγωγές υποστηρίζουν ότι οι αλγόριθμοι των πλατφορμών συμβάλλουν στην έκθεση ανηλίκων σε επιβλαβές περιεχόμενο που σχετίζεται με τον αυτοτραυματισμό, τις διατροφικές διαταραχές, την κατάθλιψη και την αυτοκτονία.
Οι εξελίξεις στην Ευρώπη ακολουθούν ένα ευρύτερο κύμα δικαστικών προσφυγών στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου το θέμα της επίδρασης των social media στην ψυχική υγεία των νέων βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο.
Η υπόθεση που άνοιξε τον δρόμο στις ΗΠΑ
Πριν από περίπου δύο εβδομάδες, δικαστής στην Καλιφόρνια απέρριψε αίτημα των Meta και Google για νέα δίκη σε υπόθεση εθισμού στα social media. Σύμφωνα με αμερικανικά μέσα ενημέρωσης, οι δύο εταιρείες υποχρεώθηκαν να καταβάλουν αποζημίωση ύψους 6 εκατομμυρίων δολαρίων σε πρώην ανήλικο χρήστη. Η αγωγή υποστήριζε ότι οι εταιρείες δεν προειδοποίησαν επαρκώς τους νέους χρήστες και τις οικογένειές τους για τις πιθανές ψυχολογικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει η υπερβολική χρήση των πλατφορμών.
Ιταλία: Η πρώτη ομαδική αγωγή ζητά διαφάνεια στους αλγορίθμους
Στην Ιταλία εκδικάζεται η πρώτη συλλογική αγωγή αυτού του είδους στη χώρα. Οργανώσεις και οικογένειες προσέφυγαν στο δικαστήριο του Μιλάνου κατά του TikTok και της Meta, ζητώντας ουσιαστικά μέτρα προστασίας για τους ανήλικους χρήστες. Οι ενάγοντες ζητούν από το δικαστήριο να υποχρεώσει τις πλατφόρμες να εφαρμόσουν αυστηρότερα συστήματα επαλήθευσης ηλικίας για παιδιά κάτω των 14 ετών, αλλά και να δημοσιοποιήσουν περισσότερες πληροφορίες για τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων τους.
Παράλληλα, ζητούν να απομακρυνθούν χαρακτηριστικά και λειτουργίες που θεωρούνται δυνητικά χειριστικά ή εθιστικά για τους νεαρούς χρήστες. Σύμφωνα με τους προσφεύγοντες, περίπου 3,5 εκατομμύρια παιδιά ηλικίας 7 έως 14 ετών στην Ιταλία χρησιμοποιούν σήμερα παράνομα πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Κατά την πρώτη ακροαματική διαδικασία τον περασμένο Μάιο, οι δικηγόροι των εταιρειών αμφισβήτησαν ακόμη και το κατά πόσο τα ιταλικά δικαστήρια έχουν αρμοδιότητα να εξετάσουν την υπόθεση. Η οργάνωση που εκπροσωπεί τις οικογένειες υποστήριξε επίσης ότι Meta και TikTok προσπάθησαν να υποβαθμίσουν τη σημασία επιστημονικών στοιχείων τα οποία, σύμφωνα με τους ενάγοντες, αποδεικνύουν ότι οι εταιρείες γνωρίζουν ήδη τις πιθανές επιπτώσεις των πλατφορμών τους στα παιδιά.
Η Meta, από την πλευρά της, απορρίπτει τις κατηγορίες και δηλώνει ότι επενδύει διαρκώς σε νέες δικλείδες ασφαλείας για τους εφήβους. Η εταιρεία επικαλείται, μεταξύ άλλων, τα Teen Accounts, τα οποία περιλαμβάνουν αυτόματους περιορισμούς στην επικοινωνία, το περιεχόμενο που εμφανίζεται στους χρήστες και τον χρόνο χρήσης. Η επόμενη δικάσιμος έχει οριστεί για τις 30 Ιουνίου, ενώ η τελική ακρόαση αναμένεται τον Νοέμβριο.
Γαλλία: Οικογένειες συνδέουν τον αλγόριθμο του TikTok με αυτοκτονίες εφήβων
Μία από τις πιο σοβαρές υποθέσεις σχετικά με το θέμα εξελίσσεται στη Γαλλία. Η ομάδα οικογενειών Algos Victima κατέθεσε αγωγή κατά του TikTok υποστηρίζοντας ότι ο αλγόριθμος της πλατφόρμας εξέθεσε ανήλικους χρήστες σε περιεχόμενο που προωθούσε τον αυτοτραυματισμό, τις διατροφικές διαταραχές και την αυτοκτονία. Η υπόθεση συνδέεται με τον θάνατο δύο εφήβων που έβαλαν τέλος στη ζωή τους, ενώ τον Μάιο του 2026 η αγωγή επεκτάθηκε ώστε να εκπροσωπεί συνολικά 16 οικογένειες. Πέντε από αυτές έχουν χάσει τις κόρες τους από αυτοκτονία. Οι υπόλοιπες οικογένειες εκπροσωπούν νέους που αντιμετωπίζουν σοβαρές διατροφικές διαταραχές, κατάθλιψη ή αυτοκτονικές σκέψεις, τις οποίες συνδέουν με περιεχόμενο που τους προτάθηκε μέσω της πλατφόρμας.
Παράλληλα, οι γαλλικές εισαγγελικές αρχές ξεκίνησαν τον Νοέμβριο του 2025 επίσημη ποινική έρευνα για να διαπιστωθεί αν οι αλγόριθμοι του TikTok εξέθεσαν ανηλίκους σε περιεχόμενο σχετικό με την αυτοκτονία και αν έθεσαν σε κίνδυνο ευάλωτους χρήστες. Η έρευνα εξετάζει ακόμη πιθανές παραβάσεις που αφορούν την προώθηση περιεχομένου σχετικού με την αυτοκτονία, αλλά και τη μη νόμιμη συλλογή προσωπικών δεδομένων.
Η υπόθεση του 16χρονου Murray Dowey στη Σκωτία
Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η οικογένεια του 16χρονου Murray Dowey από τη Σκωτία συμμετέχει σε αγωγή που έχει κατατεθεί στο Ντέλαγουερ των Ηνωμένων Πολιτειών κατά της Meta.
Ο έφηβος πέθανε τον Δεκέμβριο του 2023 αφού εξαπατήθηκε και έστειλε προσωπικές φωτογραφίες σε λογαριασμό με τον οποίο επικοινωνούσε μέσω Instagram. Η οργάνωση που κατέθεσε την αγωγή υποστηρίζει ότι ο θάνατός του ήταν «προβλέψιμη συνέπεια» συγκεκριμένων σχεδιαστικών επιλογών της πλατφόρμας. Σύμφωνα με τους ισχυρισμούς της υπόθεσης, η Meta γνώριζε ήδη από το 2019 ότι ορισμένες λειτουργίες του Instagram επέτρεπαν σε αγνώστους ενήλικες να προσεγγίζουν ανήλικους χρήστες, αυξάνοντας τον κίνδυνο εκμετάλλευσης από θηρευτές. Η αγωγή αναφέρει επίσης ότι η εταιρεία δεν υιοθέτησε προτάσεις ερευνητών για αυτόματη μετατροπή των λογαριασμών εφήβων σε ιδιωτικούς, μέτρο που – σύμφωνα με τα στοιχεία της υπόθεσης – θα μπορούσε να είχε αποτρέψει εκατομμύρια ανεπιθύμητα μηνύματα.
Η σχέση των παιδιών με τα social media στο στόχαστρο
Την ίδια στιγμή, σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εξετάζονται νέα μέτρα για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, ενώ σε Ολλανδία και Γερμανία βρίσκονται σε εξέλιξη ξεχωριστές νομικές ενέργειες που αφορούν τον εθιστικό σχεδιασμό των πλατφορμών, την ασφάλεια των παιδιών και πιθανές πρακτικές χειραγώγησης των χρηστών. Από την άλλη, Ελλάδα, Ισπανία, Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά και Αυστραλία έχουν ήδη ψηφίσει νόμους με βάση τους οποίους η χρήση μέσων κοινωνικής δικτύωσης απαγορεύεται σε ανηλίκους κάτω των 15 ετών.
Πηγή: marieclaire.gr
