Καθώς συνεχίζονται οι εκατέρωθεν επιθέσεις Ισραήλ – Ιράν, τα βλέμματα στρέφονται σήμερα στη Γενεύη, όπου τρεις Ευρωπαίοι υπουργοί Εξωτερικών και η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας συναντώνται με τον επικεφαλής της ιρανικής διπλωματίας, μολονότι φαντάζει απίθανο να οδηγήσουν οι συγκεκριμένες διαβουλεύσεις σε τερματισμό της σύρραξης, προτού οι ΗΠΑ τη μετατρέψουν σε κάτι που φοβούνται ότι θα μπορούσε να εξελιχθεί σε γενικευμένο πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Χθες Πέμπτη ο Τραμπ και οι συνεργάτες του έδωσαν κάποιες ελπίδες στους Ευρωπαίους αξιωματούχους ότι ίσως να μην είναι μάταιες οι προσπάθειές τους, με την ανακοίνωση του Λευκού Οίκου ότι ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος θα αποφασίσει εντός δύο εβδομάδων αν θα ανάψει το πράσινο φως για ανάληψη στρατιωτικής δράσης από τις ΗΠΑ, καθώς θεωρεί πως υπάρχουν πιθανότητες να αποδώσει καρπούς η διπλωματία.
Το περιθώριο των δύο εβδομάδων του Τραμπ, που ελπίζει ότι το Ιράν θα μαλακώσει τη στάση του υπό τις συνεχείς ισραηλινές επιθέσεις και την αποδυνάμωση του πυραυλικού του οπλοστασίου, φαίνεται να ανοίγει τον δρόμο για μια νέα διπλωματική προσπάθεια, προσδίδοντας βάρος στις συνομιλίες της Γενεύης, όπου ο Ιρανός ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγτσί θα καθίσει στο τραπέζι με τους ομολόγους του της Γαλλίας Ζαν-Νοέλ Μπαρό, της Γερμανίας Γιόχαν Βάντεφουλ και της Βρετανίας Ντέιβιντ Λάμι και την Κάγια Κάλας.
Τι μπορούν να καταφέρουν οι Ευρωπαίοι στις διαβουλεύσεις με το Ιράν;
Αλλά το ερώτημα είναι κατά πόσον μπορούν οι Ευρωπαίοι να κάμψουν την απροθυμία της Τεχεράνης να διαπραγματευτεί όσο δέχεται επιθέσεις και να σημειωθεί αξιοσημείωτη πρόοδος.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή καταδεικνύει έντονα σε ποιον βαθμό ο Τραμπ έχει μειώσει την τελευταία δεκαετία την ευρωπαϊκή γεωπολιτική επιρροή, ακόμη και σε τομείς όπου τα συμφέροντά των Ευρωπαίων μπορεί να ευθυγραμμίζονται με αυτά της Αμερικής. Το 2015 οι ίδιες αυτές ευρωπαϊκές δυνάμεις -η λεγόμενη E3- έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην επίτευξη της τελευταίας πυρηνικής συμφωνίας με το Ιράν, του Κοινού Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης (JCPOA). Αλλά τότε πρόεδρος των ΗΠΑ ήταν ο Μπαράκ Ομπάμα, και όταν ανέλαβε τα ηνία ο Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από τη συμφωνία το 2018.
Έκτοτε η Ευρώπη δυσκολεύεται να ακουστεί η φωνή της σε ζητήματα που σχετίζονται με το Ιράν. Οι δυνάμεις της ΕΕ και η Βρετανία έχουν επίσης αποτύχει να ασκήσουν μεγάλη επιρροή στην κυβέρνηση του Μπέντζαμιν Νετανιάχου στο Ισραήλ, ειδικά μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ελπίζουν να δώσουν στον Τραμπ την ευκαιρία να κάνει πίσω αναφορικά με την πιθανότητα να διατάξει επίθεση στο Ιράν. Τις τελευταίες ημέρες, ο πρόεδρος των ΗΠΑ απείλησε τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ και άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσει διατρητικές βόμβες για να καταστρέψει τα υπόγεια εργοστάσια εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν. «Υπάρχει κάτι που κρατάει τον Τραμπ πίσω», δήλωσε στο Pοlitico ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Ο Τραμπ είπε ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να συμμετάσχουν στις στρατιωτικές επιθέσεις του Ισραήλ, αλλά «τίποτα δεν συμβαίνει – υπάρχει μια ευκαιρία εδώ. Δεν πρέπει να υποτιμούμε πόσο πολύ μισεί ο Τραμπ τον πόλεμο», είπε ο Ευρωπαίος διπλωμάτης.
Διερεύνηση προθέσεων και μήνυμα στην Ουάσιγκτον
Ο σκοπός της επανέναρξης των διαβουλεύσεων με το Ιράν είναι να διασφαλιστεί ότι θα χρησιμοποιήσει μόνον για ειρηνικούς σκοπούς το πρόγραμμά του, σύμφωνα με αξιωματούχο μιας από τις τρεις αυτές ευρωπαϊκές δυνάμεις. «Εκεί ακριβώς βρισκόμασταν στις διαπραγματεύσεις, που εκτροχιάστηκαν λόγω της ισραηλινής δράσης», είπε.
Ο ίδιος, ωστόσο, χαμήλωσε τον πήχη των προσδοκιών, λέγοντας ότι είναι απίθανο να προκύψει οριστική λύση από τις σημερινές συνομιλίες στη Γενεύη, που θα λειτουργήσουν περισσότερο «για τη μεταφορά μηνύματος από τους Ιρανούς στους Αμερικανούς αναφορικά με τις προσθέσεις για το πυρηνικό τους πρόγραμμα», καθώς ο Τραμπ έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο να συναινέσει στο αίτημα του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου να καταστρέψουν οι ΗΠΑ τις κρυμμένες πυρηνικές εγκαταστάσεις της Τεχεράνης.
Ο Γάλλος ΥΠΕΞ δήλωσε χθες ότι οι Ιρανοί έστειλαν σχετικά σαφές μήνυμα για την προθυμία τους να καθίσουν ξανά στο τραπέζι «και με τις ΗΠΑ» αν υπάρξει εκεχειρία. «Είμαστε έτοιμοι, όπως και τους περασμένους μήνες και χρόνια να παρουσιάσουμε μια φόρμουλα που θα εγγυάται τα συμφέροντα ασφαλείς του Ισραήλ, της περιοχής και της Ευρώπης και θα διευθετεί ταυτόχρονα το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν και τις περιφερειακές αποσταθεροποιητικές ενέργειές του», είπε ο Ζαν Νοέλ Μπαρό.
Τι περιμένει το Ισραήλ από τις διαβουλεύσεις στη Γενεύη
Οι Ευρωπαίοι που θέλουν αποκλιμάκωση, ωστόσο, είναι σε σύγκρουση με το Ισραήλ, που θέλει να πείσει τον Τραμπ να βομβαρδίσει το Ιράν.
Αναφερόμενος στην προσπάθεια διαμεσολάβησης των Ευρωπαίων Ισραηλινός αξιωματούχος ανέφερε ότι το Τελ Αβίβ περιμένει να στείλουν «ένα ξεκάθαρο, ισχυρό μήνυμα στους Ιρανούς να καταργήσουν πλήρως το πυρηνικό τους πρόγραμμα, τις πυραυλικές τους δυνατότητες και να σταματήσουν τη χρηματοδότηση πληρεξουσίων και της τρομοκρατίας».
Ο επικεφαλής της βρετανικής διπλωματίας μετέβη χθες στην Ουάσιγκτον για συνομιλίες με τον Αμερικανό ομόλογό του, Μάρκο Ρούμπιο, πιθανώς για να μεταφέρει στην καρδιά της λήψης των αποφάσεων στην Ουάσιγκτον την άποψη των Ευρωπαίων αναφορικά με την κρίση του Ιράν.
Η κυβέρνηση Τραμπ, που δεν προβλέπεται να εκπροσωπηθεί σήμερα στις διαβουλεύσεις στη Γενεύη, απαιτεί να παραιτηθεί πλήρως το Ιράν από τον εμπλουτισμό ουρανίου εντός της επικράτειάς του και να εισάγει από το εξωτερικό τις αναγκαίες ποσότητες για ειρηνικές εφαρμογής. Η Τεχεράνη πάλι προτείνει τη δημιουργία ενός διεθνούς κονσόρτσιουμ με τη συμμετοχή της ίδιας, της Σαουδικής Αραβίας και των ΗΠΑ, που θα προμηθεύει υπό την επίβλεψη του ΔΟΑΕ τις τρεις χώρες με εμπλουτισμένο ουράνιο.
Το μήνυμα που έστειλε η Ε3 διά στόματος του Γερμανού ΥΠΕΞ στην Τεχεράνη πριν τη συνάντηση ήταν σαφές: «Το Ιράν πρέπει να κινηθεί με αίσθηση του επείγοντος, παίρνοντας μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης».
