Οι μύκητες βρίσκονται κυριολεκτικά παντού. Ένα τεράστιο βασίλειο οργανισμών, από μούχλα μέχρι μανιτάρια, αναπτύσσονται σε αποσυντιθέμενα φυτά, σε αποθηκευμένα τρόφιμα, ακόμη και στον αέρα εσωτερικών χώρων και το νερό. Παίζουν σημαντικό ρόλο στα οικοσυστήματα, αλλά μπορούν να έχουν καταστροφικές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία: Οι μυκητιασικές λοιμώξεις σκοτώνουν περίπου 2,5 εκατομμύρια ανθρώπους ετησίως και η έλλειψη δεδομένων σημαίνει ότι ο αριθμός αυτός θα μπορούσε να είναι πολύ υψηλότερος.
Ωστόσο, απέχουμε ακόμη πολύ από το να τους κατανοήσουμε, ειδικά πώς αυτοί οι απίστευτα προσαρμόσιμοι οργανισμοί θα ανταποκριθούν σε ένα θερμαινόμενο κλίμα. Μια ομάδα επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ χρησιμοποίησε προσομοιώσεις υπολογιστών και προβλέψεις για να χαρτογραφήσει την πιθανή μελλοντική εξάπλωση του Aspergillus, μιας κοινής ομάδας μυκήτων που βρίσκεται σε όλο τον κόσμο και μπορεί να προκαλέσει ασπεργίλλωση, μια απειλητική για τη ζωή ασθένεια που επηρεάζει κυρίως τους πνεύμονες.
Διαπίστωσαν ότι ορισμένα είδη Aspergillus θα εξαπλωθούν καθώς η κλιματική κρίση εντείνεται, εισχωρώντας σε νέα μέρη της Βόρειας Αμερικής, της Ευρώπης, της Κίνας και της Ρωσίας. Οι μύκητες δεν έχουν ερευνηθεί επαρκώς σε σύγκριση με τους ιούς και τα παράσιτα, αλλά τα παθογόνα των μυκήτων πιθανότατα θα επηρεάσουν τις περισσότερες περιοχές του κόσμου στο μέλλον», δήλωσε ο Norman van Rijn, ένας από τους συγγραφείς της μελέτης και ερευνητής της κλιματικής αλλαγής και των μολυσματικών ασθενειών στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ.
Η πετυχημένη σειρά του HBO «The Last of Us
Ο τομέας έχει προσελκύσει νέα προσοχή χάρη στο δημοφιλές τηλεοπτικό δράμα του HBO «The Last of Us», το οποίο ακολουθεί ανθρώπους που προσπαθούν να επιβιώσουν σε έναν κόσμο όπου ένας μολυσματικός μεταλλαγμένος μύκητας έχει μετατρέψει το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού σε βίαια τέρατα. Είναι μυθοπλασία, είπε ο van Rijn, αλλά ελπίζει ότι θα αναδείξει τις μυκητιασικές λοιμώξεις που σκοτώνουν εκατομμύρια στην πραγματικότητα.
Οι μύκητες Aspergillus αναπτύσσονται σαν μικρά νημάτια σε εδάφη σε όλο τον κόσμο και όπως σχεδόν όλοι οι μύκητες, απελευθερώνουν τεράστιο αριθμό μικροσκοπικών σπορίων που εξαπλώνονται στον αέρα. Οι άνθρωποι τα εισπνέουν κάθε μέρα, αλλά οι περισσότεροι δεν αντιμετωπίζουν κανένα πρόβλημα υγείας. Το ανοσοποιητικό τους σύστημα τα καθαρίζει. Τα πράγματα αλλάζουν ωστόσο για όσους πάσχουν από πνευμονικές παθήσεις, όπως άσθμα, κυστική ίνωση και ΧΑΠ, καθώς και για άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, όπως ασθενείς με καρκίνο και μεταμόσχευση οργάνων, και όσους έχουν περάσει σοβαρή γρίπη ή Covid-19.
Εάν το ανοσοποιητικό σύστημα κάποιου δεν καταφέρει να καθαρίσει τα σπόρια, ο μύκητας «αρχίζει να αναπτύσσεται και ουσιαστικά να σε τρώει από μέσα προς τα έξω, λέγοντάς το πολύ ωμά», είπε ο van Rijn. Η ασπεργίλλωση έχει πολύ υψηλά ποσοστά θνησιμότητας, περίπου 20% έως 40%, είπε. Είναι επίσης πολύ δύσκολο να διαγνωστεί, καθώς οι γιατροί δεν την έχουν πάντα στο ραντάρ τους και οι ασθενείς συχνά παρουσιάζουν πυρετό και βήχα, συμπτώματα κοινά σε πολλές ασθένειες.
Τα μυκητιακά παθογόνα γίνονται επίσης ολοένα και πιο ανθεκτικά στη θεραπεία, πρόσθεσε ο van Rijn. Υπάρχουν μόνο τέσσερις κατηγορίες αντιμυκητιασικών φαρμάκων διαθέσιμες. Όλα αυτά προμηνύουν άσχημα νέα, καθώς οι κλιματικές αλλαγές ανοίγουν νέες περιοχές για να αποικίσουν οι μύκητες Aspergillus.
Ο Ασπέργιλλος flavus, ένα είδος που τείνει να προτιμά θερμότερα, τροπικά κλίματα, θα μπορούσε να αυξήσει την εξάπλωσή του κατά 16% εάν οι άνθρωποι συνεχίσουν να καίνε μεγάλες ποσότητες ορυκτών καυσίμων, σύμφωνα με τη μελέτη. Προβλέπεται να επεκταθεί σε μέρη της βόρειας Αμερικής, της βόρειας Κίνας και της Ρωσίας.
Κίνδυνος και για τη διατροφική αλυσίδα
Αυτό το είδος μπορεί να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις στους ανθρώπους και είναι ανθεκτικό σε πολλά αντιμυκητιασικά φάρμακα. Μολύνει επίσης μια σειρά από καλλιέργειες τροφίμων, αποτελώντας πιθανή απειλή για την επισιτιστική ασφάλεια. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας πρόσθεσε τον Ασπέργιλλος flavus στην κρίσιμη ομάδα παθογόνων μυκήτων το 2022 λόγω των επιπτώσεών του στη δημόσια υγεία και του κινδύνου αντοχής του στα αντιμυκητιασικά.
Ο μύκητας fumigatus, που προτιμά πιο εύκρατα κλίματα, προβλέπεται να εξαπλωθεί βόρεια προς τον Βόρειο Πόλο καθώς αυξάνονται οι παγκόσμιες θερμοκρασίες. Η εξάπλωσή του θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 77,5% έως το 2100, σύμφωνα με τη μελέτη, εκθέτοντας ενδεχομένως 9 εκατομμύρια ανθρώπους στην Ευρώπη.
Αντίθετα, οι θερμοκρασίες σε ορισμένες περιοχές, συμπεριλαμβανομένης της υποσαχάριας Αφρικής, θα μπορούσαν να γίνουν τόσο υψηλές που να μην είναι πλέον φιλόξενες για τους μύκητες Aspergillus. Αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει επίσης προβλήματα, καθώς οι μύκητες παίζουν σημαντικό ρόλο στα οικοσυστήματα, συμπεριλαμβανομένων των υγιών εδαφών.
Εκτός από την επέκτασή τους, ένας θερμαινόμενος κόσμος θα μπορούσε επίσης να αυξήσει την ανοχή των μυκήτων στη θερμοκρασία, επιτρέποντάς τους να επιβιώνουν καλύτερα μέσα στο ανθρώπινο σώμα.
Ακραία καιρικά φαινόμενα όπως η ξηρασία, οι πλημμύρες και οι καύσωνες μπορούν επίσης να επηρεάσουν τους μύκητες, συμβάλλοντας στην εξάπλωσή τους σε μεγάλες αποστάσεις. Έχουν υπάρξει εξάρσεις στις μυκητιακές ασθένειες μετά από φυσικές καταστροφές, όπως το ξέσπασμα μετά τον ανεμοστρόβιλο του 2011 στο Joplin του Μιζούρι.
Η νέα μελέτη «δικαιολογημένα ρίχνει φως στην απειλή των μυκήτων που ζουν στο φυσικό μας περιβάλλον και στο πόσο ελλιπώς προετοιμασμένοι είμαστε για να αντιμετωπίσουμε τις αλλαγές στην επικράτησή τους», δήλωσε η Ελέιν Μπιγνέλ, συν-διευθύντρια του Κέντρου Ιατρικής Μυκητολογίας MRC στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα.
Ωστόσο, παραμένουν πολλές αβεβαιότητες και υπάρχει ακόμη τεράστιος όγκος έρευνας που πρέπει να γίνει, δήλωσε στο CNN. Παρά τη θανατηφόρα φύση της ασπεργίλλωσης, υπάρχει πραγματική έλλειψη δεδομένων σχετικά με το πού βρίσκεται ο παθογόνος παράγοντας στο περιβάλλον και ποιος μολύνεται, δήλωσε ο Justin Remais, καθηγητής επιστημών περιβαλλοντικής υγείας στο UC Berkeley, ο οποίος επίσης δεν συμμετείχε στην έρευνα.
