Η Τουρκία βρίσκεται ξανά σε οικονομικό σταυροδρόμι, με το «ασφαλές καταφύγιο» τον χρυσό να μετατρέπεται σε κρυφό όπλο άμυνας για τη λίρα, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν τινάζει στον αέρα το ενεργειακό κόστος και τις ισορροπίες στις αγορές. Μέσα σε τρεις μόλις εβδομάδες, η κεντρική τράπεζα έχει «κάψει» περί τα 30 δισ. δολάρια για να κρατήσει σταθερό το νόμισμα, αναζωπυρώνοντας τα σενάρια ότι η Άγκυρα θα αναγκαστεί να ρευστοποιήσει μέρος των τεράστιων αποθεμάτων χρυσού της για να αποφύγει μια νέα συναλλαγματική κρίση.
Η εκτόξευση της τιμής του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι μετά την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου χτυπά στην καρδιά το χρόνιο «αχίλλειο πτέρνα» της τουρκικής οικονομίας: την εξάρτηση από εισαγόμενη ενέργεια. Ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ παραδέχθηκε ότι είναι «αδύνατο» η Τουρκία να μείνει ανεπηρέαστη, δείχνοντας ως μεγαλύτερο κίνδυνο το διογκούμενο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, που ήδη πλησιάζει τα 33 δισ. δολάρια και απειλεί τη σταθερότητα της λίρας. Την ίδια στιγμή, ο πληθωρισμός που είχε υποχωρήσει από το 85% στο 30% με την «ορθόδοξη» στροφή σε επιτόκια 37%-46% γυρίζει ξανά ανοδικά στο 31,5%, προμηνύοντας νέο κύκλο πιέσεων.
Τουρκία: Ο χρυσός ως «τελευταία γραμμή άμυνας»
Παρά την αιμορραγία σε συνάλλαγμα, η Τουρκία διαθέτει πάνω από 100 δισ. δολάρια σε αποθέματα χρυσού, εκ των οποίων περίπου 30 δισ. είναι αποθηκευμένα στην Τράπεζα της Αγγλίας, γεγονός που επιτρέπει την ταχεία αξιοποίηση τους στις αγορές χωρίς σοβαρούς υλικοτεχνικούς περιορισμούς.
Σύμφωνα με διεθνείς οίκους, η κεντρική τράπεζα εξετάζει ήδη σενάρια swaps χρυσού, δηλαδή προσωρινής ανταλλαγής χρυσού με συνάλλαγμα, ώστε να ενισχύσει τις άμυνες της λίρας χωρίς να αναγκαστεί να αφήσει εντελώς ελεύθερη την ισοτιμία. Ωστόσο, διαχειριστές κεφαλαίων προειδοποιούν ότι το σημερινό μοντέλο στήριξης του νομίσματος δεν μπορεί να συνεχιστεί για πολύ ακόμη με αυτούς τους ρυθμούς απωλειών, χωρίς είτε πώληση χρυσού είτε νέα, επιθετική αύξηση επιτοκίων.
Η κυβέρνηση Ερντογάν γνωρίζει ότι μια νέα υποτίμηση της λίρας ή μια σκληρή αύξηση επιτοκίων μπορεί να πυροδοτήσει κοινωνική δυσαρέσκεια σε μια περίοδο που τα νοικοκυριά έχουν ήδη εξουθενωθεί από χρόνια πληθωρισμού. Στο σενάριο παρατεταμένου πολέμου και παραμονής των τιμών ενέργειας στα ύψη, οικονομολόγοι εκτιμούν ότι η Άγκυρα θα βρεθεί μπροστά σε ένα σκληρό δίλημμα: να «κάψει» χρυσό για να κρατήσει τεχνητά τη λίρα ή να αφήσει το νόμισμα να διολισθήσει και να απαντήσει με νέο σοκ επιτοκίων.
Την κατάσταση περιπλέκουν και οι γεωπολιτικές παράμετροι, από τον ρόλο της Τουρκίας ως μεσολαβητή στον πόλεμο μέχρι τον κίνδυνο νέου προσφυγικού κύματος από το Ιράν, που θα δοκίμαζε ακόμη περισσότερο την οικονομία και την πολιτική θέση του προέδρου ενόψει των εκλογών πριν τον Μάιο του 2028.
Η Τουρκία παίζει «ρούλετα» με τον χρυσό
Παρά τους επαίνους διεθνών επενδυτών για την «επιστροφή στην κανονικότητα» τα τελευταία τρία χρόνια, με την ανασυγκρότηση των συναλλαγματικών αποθεμάτων και την προσέλκυση κεφαλαίων λόγω υψηλών επιτοκίων, η Τουρκία βρίσκεται και πάλι στο επίκεντρο των αγορών ως εν δυνάμει εστία αστάθειας.
Στελέχη της αγοράς εκτιμούν ότι αν ο πόλεμος συνεχιστεί και οι τιμές ενέργειας παραμείνουν ψηλά, η «ιστορία» θα επαναληφθεί: ή θα αφεθεί η λίρα να πέσει με νέα δραστική αύξηση επιτοκίων ή θα ενεργοποιηθεί η «πυρηνική επιλογή» της εντατικής χρήσης των αποθεμάτων χρυσού, με αντάλλαγμα όμως την αποδυνάμωση της τελευταίας πραγματικής γραμμής άμυνας της χώρας σε μια παγκόσμια κρίση.
