Εδώ και αρκετά χρόνια, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ) έχει καταστήσει την παρουσία χριστιανικών εικόνων και συμβόλων σε δημόσιους χώρους ένα από τα επαναλαμβανόμενα θέματα δικαστικής διαμάχης.
Αφού η Ιταλία υπέστη πιέσεις μέσω δικαστικών διαδικασιών να αφαιρέσει τους σταυρούς από τα σχολεία της, τώρα, σύμφωνα με το europeanconservative.com, η Ελλάδα βρίσκεται στο στόχαστρο λόγω της παρουσίας ιερών εικόνων στα δικαστήριά της. Η Ιταλία τελικά κέρδισε την υπόθεση. Θα μπορέσει να επιτύχει το ίδιο αποτέλεσμα και η χώρα μας;
Το 2020, κατατέθηκε αίτημα στο ΕΔΑΔ να εξετάσει: την παρουσία ορθόδοξων εικόνων στα ελληνικά δικαστήρια.
Η προσφυγή προήλθε από την Ένωση Αθέων Ελλάδας. Οι πρώτες προσφυγές κατατέθηκαν το 2018 και το 2019. Οι αιτούντες ζήτησαν την αφαίρεση των χριστιανικών συμβόλων που εκτίθενται σε κάθε αίθουσα δικαστηρίου κατά τη διάρκεια των ακροάσεων. Υποστήριξαν ότι η παρουσία αυτών των εικόνων έθετε σε κίνδυνο την αντικειμενικότητα του δικαστηρίου και παραβίαζε το δικαίωμά τους σε δίκαιη δίκη, καθώς και το δικαίωμά τους στην ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας.
Τα ελληνικά δικαστήρια απέρριψαν τα αιτήματα για την αφαίρεση των εικόνων, με αποτέλεσμα η Ένωση να προσφύγει στο ΕΔΑΔ.
Η ανάλογη υπόθεση με την Ιταλία
Αξιοσημείωτο είναι ότι είχε προηγηθεί η υπόθεση Lautsi στην Ιταλία. Το 2009, το ΕΔΑΔ εξέδωσε απόφαση που απαιτούσε από την Ιταλία να αφαιρέσει τους σταυρούς από τα δημόσια σχολεία. Η άνευ προηγουμένου κινητοποίηση 21 ευρωπαϊκών κρατών μαζί με την Ιταλία οδήγησε σε υπαναχώρηση και, δύο χρόνια αργότερα, το 2011, στην υπόθεση Lautsi κατά Ιταλίας, εξέδωσε τελικά απόφαση υπέρ της θέσης της Ιταλίας, επιτρέποντάς της να διατηρήσει τους σταυρούς της.
Πλέον το ΕΔΑΔ εξετάζει την υπόθεση που αφορά στη χώρα μας
Κατά την προσεκτικότερη εξέταση, η απόφαση του 2011 άφησε αναμφισβήτητα σημαντικό περιθώριο ελιγμών στα κράτη που επιθυμούν να εκθέτουν δημόσια θρησκευτικά σύμβολα. Η απόφαση έκρινε αρχικά ότι η παρουσία ενός σταυρού δεν συνιστούσε πράξη προσηλυτισμού, σε αντίθεση, για παράδειγμα, με τη χρήση μαντίλας ή τα μαθήματα θρησκευτικής εκπαίδευσης. Αναγνώρισε επίσης ένα «περιθώριο εκτίμησης» για τα κράτη που επιθυμούν να δώσουν «εμφανή προβολή» στην πλειοψηφούσα θρησκεία της χώρας ή ακόμη και, όπως συμβαίνει σε ορισμένα ευρωπαϊκά κράτη, στην «επίσημη θρησκεία».
Πού εμπίπτει η ελληνική υπόθεση
Η ελληνική υπόθεση θα πρέπει να εμπίπτει πλήρως στο πλαίσιο που θέτει η απόφαση Lautsi, όπως επισημαίνει η ADF International (Alliance Defending Freedom International), η οποία υπέβαλε υπόμνημα υπέρ της ελληνικής υπόθεσης. «Η έκθεση θρησκευτικών συμβόλων σε δημόσιους χώρους δεν είναι σε καμία περίπτωση ασυμβίβαστη με το διεθνές δίκαιο για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι δημόσιοι χώροι δεν πρέπει να στερούνται σταυρών, εικόνων ή άλλων συμβόλων σημαντικής θρησκευτικής, πολιτιστικής και ιστορικής αξίας στο όνομα του πλουραλισμού», δήλωσε η Adina Portaru, ανώτερη σύμβουλος της ADF International.
Όπως επισημαίνει ο Nicolas Bauer του Ευρωπαϊκού Κέντρου για το Δίκαιο και τη Δικαιοσύνη σε άρθρο γνώμης που δημοσιεύθηκε την Τρίτη 3 Φεβρουαρίου στην εφημερίδα Le Figaro, το ΕΔΑΔ δεν θα έπρεπε να αποφανθεί σχετικά με την ταυτότητα ή την ουσία μιας χώρας, αλλά μόνο σχετικά με πρακτικές που παραβιάζουν τις ατομικές ελευθερίες. Επισημαίνει ότι οι κυβερνήσεις που καταδικάζονται συχνότερα από το ΕΔΑΔ, μεταξύ άλλων σε θέματα θρησκευτικής ελευθερίας, είναι αυτές των κοσμικών κρατών — απόδειξη ότι η συνταγματική ταυτότητα ενός κράτους, ακόμη και όταν περιλαμβάνει θρησκευτική και πολιτιστική διάσταση, δεν συνδέεται απαραίτητα με πρακτικές εξαναγκασμού των πολιτών του.
Η ελληνική κυβέρνηση πρόκειται να δημοσιεύσει ένα μνημόνιο σχετικά με το θέμα στις 19 Φεβρουαρίου 2026, πριν από την απόφαση του ΕΔΑΔ.
